Zasady żywienia niemowląt i małych dzieci/ Karmienie naturalne

Dr n. med. Ewa Matuszewska

Karmienie piersią jest najlepszym sposobem żywienia dla niemowlęcia. Pokarm matki dostarcza zarówno składników odżywczych, jak i substancji chroniących przed zakażeniem. Składniki pokarmowe w mleku kobiecym pod względem ilości i składu są dostosowane do potrzeb organizmu niemowlęcia i są łatwo przyswajalne.

Pierwsze dni po porodzie piersi wydzielają tzw. siarę tj. gęste, żółtawe mleko bogate w białko i substancje odpornościowe, oraz sole mineralne działające przeczyszczająco, dzięki temu dziecko szybciej oddaje smółkę. Po kilku dniach pojawia się tzw. mleko przejściowe. Zawiera ono mniej soli mineralnych, białka i ciał odpornościowych, ale jest bardziej kaloryczne. W trzecim tygodniu życia dziecka pojawia się tzw. mleko dojrzałe, którego skład zaspokaja wszystkie potrzeby rozwijającego się niemowlęcia.

Kiedy kobieta karmiąca zachoruje lub ma kontakt z  wirusem  w jej pokarmie pojawiają się przeciwciała przeciwko tym drobnoustrojom, a jej dziecko otrzymuje skuteczną broń do walki z infekcją. Niemowlęta karmione naturalnie rzadziej chorują na ostre infekcje oddechowe i pokarmowe.

Kiedy rozpoczynać karmienie noworodka?

Karmienie rozpoczynać już w ciągu pierwszych dwóch godzin życia dziecka. Bardzo ważne jest częste przystawianie go do piersi „na żądanie”.Kobiety, których ciążę rozwiązano cięciem cesarskim, często mają mało pokarmu. Jest to wywołane obecnością czynników opóźniających laktogenezę.

Najskuteczniej pobudza laktację: 

  • częste przystawienie dziecka do piersi
  • karmienie również w nocy
  • wczesny kontakt matki z dzieckiem już na sali operacyjnej
  • świadoma motywacja matki do karmienia piersią

Technika karmienia piersią

Dziecko karmione piersią samo reguluje ilość pobieranego pokarmu. Optymalne jest podawanie obu piersi w czasie jednego karmienia, przy czym pierwsza powinna być opróżniona dokładnie. Kolejny posiłek należy rozpocząć od piersi, która była podawana jako druga. Odciąganie pokarmu z piersi nie jest wskazane, jedynie w przypadku, gdy dziecko ssie nie efektywnie lub matka i dziecko są rozłączeni.

Płacz dziecka zaraz po przystawieniu do piersi może być wynikiem:

  • kolki jelitowej
  • intensywnym wyciekiem pokarmu i nadmiarem połykanego jedzenia w czasie jedzenia
  • zablokowaniem wypływu pokarmu z piersi

Niemowlęta dokarmiane butelką szybko przyzwyczajają się do łatwego napływu mleka i niecierpliwią się przy piersi. Częsta zmiana pozycji karmienia, trzymanie w pozycji pionowej uspakaja dziecko. W sytuacji, gdy dziecko jest niespokojne, nie zmuszać go do ssania.

Zapalenie gruczołu piersiowego nie stanowi przeciwwskazania do karmienia piersią.

Należy wtedy zalecić:

  • częste karmienie dziecka zwłaszcza chorą piersią
  • ciepłe okłady na pierś przed karmieniem, a zimne po karmieniu
  • odpowiednie nawodnienie i odżywianie matki karmiącej
  • leki przeciwbólowe – polecany ibuprofen i dodatkowo paracetamol

Gdy nie ma poprawy w ciągu 24 godzin zalecany antybiotyk to penicylina półsyntetyczna lub cefalosforyna I i II generacji przez 10-14 dni.

Zaparcia mogą występować u niemowląt karmionych naturalnie ( niewielki papkowaty stolec oddawany co 5-6 dni ). Jest to wynikiem dobrego wykorzystania pożywienia lub dowodem niedożywienia dziecka jeśli współistnieje niedostateczny przyrost masy ciała.

Żółtaczka u noworodka nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią. Nie należy odstawiać dziecka od piersi w czasie fototerapii. Wyjątkowo w przypadkach ciężkiej hiperbilirubinemi karmienie piersią może być na krótko przerwane.

Obfite ulewanie u dziecka karmionego piersią może wynikać z przekarmiania pokarmem. Nie należy odstawiać dziecka od piersi i wprowadzać mieszanki typu AR, ponieważ alergia na białka mleka krowiego i refluks żołądkowo – przełykowy często współistnieją ze sobą. Matce należy zalecić karmienie piersią krócej, ale częściej. Korzystna jest też pół pionowa pozycja dziecka przy karmieniu, oraz wprowadzenie okresowej diety hypoalergicznej dla matki ( 2 tygodniowej ).
Można również podjąć próbę podania zagęszczonego preparatu Nutricion rozpuszczonego w niewielkiej ilości wody i podanego przed lub w trakcie karmienia.

Prawidłowy przyrost wagi dziecka karmionego w sposób naturalny wynosi w pierwszych trzech miesiącach ok. 600 g miesięcznie, a w następnych trzech ok.450-500 g miesięcznie. W drugim półroczu życia przyrosty wagi miesięczne są niższe.
Przeciwwskazania do karmienia piersią bezwzględne:

  • ze strony dziecka - galaktozemia
  • ze strony matki: - nie leczona aktywna gruźlica
                             - narkomania
                             - zakażenie HTLV-1 i HTLV-2
                             - przyjmowanie niektórych leków przeciwnowotworowych i izotopów radioaktywnych
                             - nosicielstwo HIV 
                             - zmiany na piersi wywołane wirusem opryszczki

Kontrowersyjne pozostaje karmienie piersią nosicielki cytomegalowirusa noworodków z masą urodzeniową poniżej 1500g.

Uwaga:
Nowe produkty –owoce warzywa,mięso ,kasze należy wprowadzać kolejno  i osobno. Zaczynać od małych ilości i podawać po  zakończeniu karmienia piersią

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci zdrowych  w pierwszym roku życia na podstawie opracowania przez Zespół Ekspertów powołany przez konsultanta krajowego w dziedzinie pediatrii w dziedzinie pediatrii.

Żywienie niemowląt karmionych piersią

 

Miesiąc  Rodzaj  pożywienia
1-6

Karmienie piersią na żądanie.
Nie wcześniej niż w 5 miesiącu  i nie później niż w 6 miesiącu stopniowe wprowadzanie niewielkiej ilości glutenu np.kaszka lub kleik zbożowy glutenowy
( 1x dziennie, pół łyżeczki na 100 ml w mleku matki lub przecierze jarzynowym)
 
7-9

Karmienie piersią
Posiłki uzupełniające :
-1x zupa jarzynowa /przecier jarzynowy  z mięsem  lub rybą  z kleikiem zbożowym glutenowym
i ½ żółtka co 2-gi dzień
kaszka/kleik zbożowy  bezglutenowy lub glutenowy
-1x sok lub przecier owocowy ( jabłko, gruszka, morela )nie więcej niż 150 g
 
10

karmienie piersią
Posiłki uzupełniające:
-obiad z 2 dań : zupa jarzynowa  z kaszką glutenową + jarzynka z gotowanym mięsem (z rybą 1-2 x w tygodniu) ;1/2  żółtka do posiłków codziennie
-kaszki/kleiki glutenowe  i bezglutenowe ,niewielkie ilości pieczywa ,biszkoptów ,sucharków
-1 x przecier lub sok owocowy nie więcej niż 150 g
11-12

karmienie piersią
Posiłki  uzupełniające:
- obiad z 2 dań : zupa jarzynowa  z kaszką glutenową + jarzynka z gotowanym mięsem
(z rybą 1-2 x w tygodniu) ;1/2  żółtka do posiłków codziennie
-produkyy zbożowe (kleiki glutenowe
i bezglutenowe ,pieczywo,biszkopty) łączone
z produktami mlecznymi (mleko modyfikowane,twarożek ,jogurt) kilka razy w tyg.
-przecier  lub sok owocowy (nie więcej niż 150 g)

 

Sztuczne żywienie niemowląt

Wiek w miesiącach Liczba posiłków Wielkość porcji Rodzaj posiłku
1 7 x 90-110 ml mleko początkowe
2 6 x 110-130 ml mleko początkowe
3 6 x 130 ml mleko początkowe
4 6 x 150 ml mleko początkowe
5 5 x 180 ml 4 x mleko początkowe
1 x zupa-przecier jarzynowy
skrobane jabłko lub sok (50-100g)
6 5 x 180 ml 4 x mleko początkowe
1 x zupa-przecier jarzynowy z dodatkiem pół łyżeczki kleiku glutenowego+10 g gotowanego mięsa lub ryby (1-2x w tygodniu)
150 g przecieru owocowego
7 5 x 180 ml 1 x 180 ml –mleko następne  z dodatkiem kaszki zbożowej glutenowej ½ łyżeczki na 100 ml
2x 180 ml mleko następne z dodatkiem bezglutenowego kleiku
1 x zupa-przecier jarzynowy z ½ żółtka  (co 2-dzień) i z gotowanym mięsem  lub rybą (1-2 x w tyg)
1 x kaszka na mleku następnym lub deser mleczno-owocowy
150 g przecieru owocowego
8 5 x 180 ml 1 x 180 ml –mleko następne  z dodatkiem kaszki zbożowej glutenowej 1 łyżeczka na 100 ml
2 x 180 ml mleko następne z dodatkiem bezglutenowego kleiku 1 łyżeczka na 100 ml
1 x zupa-przecier jarzynowy z ½ żółtka  (co 2-dzień) i z gotowanym mięsem  lub rybą (1-2 x w tyg)
1 x kaszka na mleku następnym lub deser mleczno-owocowy
150 g przecieru owocowego
9 5 x 200 ml 1 x mleko następne  z dodatkiem kaszki glutenowej
1 x mleko nastepne z dodatkiem kaszki  bezglutenowej
1 x kaszka na mleku następnym
1 x zupa-przecier jarzynowy z ½ żółtka i z gotowanym mięsem  lub rybą (1-2 x w tyg)
1 x 150 g –owoce lub kompot /sok + biszkopt
10 4-5 x 220 ml 3 x mleczny posiłek łączony z produktami zbożowymi ( niewielkie ilości pieczywa,biszkopty, sucharki)
obiad z 2 dań : zupa + jarzynowa z kaszą glutenową
jarzynka z gotowanym mięsem lub rybą (1-2x w tyg) i ½ żółtka
przeciery i soki owocowe przecierowe nie więcej niż 150 g
11-12 4-5 x 220 ml posiłki jak w 10 miesiącu życia
posiłek z jajka całego 3-4 x w tygodniu
twarożek, kefir, jogurt kilka  razy w tygodniu

Rodzaje mieszanek mlecznych z mleka modyfikowanego


W schemacie żywienia niemowląt  niekarmionych  piersią zaleca się stosowanie mleka początkowego w I półroczu i mleka następnego w II półroczu.

Mleko początkowe – oznaczone cyfrą 1, przeznaczone dla zdrowych niemowląt do końca 6 miesiąca życia ( Bebiko1, Bebilon1, Nan1, Enfamil1, Premium1, Hip1, Humana 1 ).

Mleko następne - oznaczone cyfrą 2, od 7 miesiąca życia ( Bebiko2, Bebilon2, Nan2, Enfamil2, Premium2, Hip2, Humana2 ).

Mleko Junior - przeznaczone dla dzieci powyżej 1 roku życia ( Bebilon3, Nan3, Hip3 )


Sycące mieszanki typu R i GR - dla dzieci powyżej 1 roku życia z dodatkiem kleiku ryżowego lub gryczanego ( Bebiko2R, Bebiko2GR, Bebiko3R, Nan2R, Humana3R )

Mleko z probiotykami – zawiera żywe kultury bakterii zapobiegające biegunkom, zaparciom i pieluszkowemu zapaleniu skóry ( Nan2Bifidus, Junior Bifidus )

Mleko o właściwościach prebiotycznych – pobudzających rozwój korzystnych dla zdrowia bakterii jelitowych. Stosowane przy kolkach, wzdęciach i zaparciach ( Bebiko Omneo1, Bebiko Omneo2 )

Mleka HA – polecane dzieciom zagrożonym alergiom. Nie należy podawać go dzieciom z już stwierdzoną alergią ( Bebiko HA1, Bebiko HA2, Bebilon HA1, Bebilon HA2, Humana HA, Nan HA1, Nan HA2, Nan HA Sensitive, Nan AR )

Mleka antyrefluksowe – stosowane u dzieci z chorobą refluksową. Mieszanka mleczna jest wzbogacana preparatem o zwiększonej lepkości, który powoduje szybsze gęstnienie mleka ( Bebilon AR, Humana1+, Nan AR, Nfamil AR )

Mleko niskolaktozowe – stosowane u niemowląt cierpiących na kolki jelitowe i bule brzucha
( Bebilon Niskolaktozowy, NanHA Sensitive )

Mleko o obniżonym pH -  ułatwia wstępne trawienie białek i poprawia łaknienie, ma też obniżoną zawartość laktozy. Stosowane dla niemowląt od 1 miesiąca życia (Bebilon pH –5.7)

Preparaty dla wcześniaków – Bebilon BMF ( dodaje się do pokarmu matki )
Alprem, Bebilon Nenatal, Enfamil Premium, Altrem

Hydrolizaty białkowe – wyłącznie na receptę jeśli u dziecka wystąpiły objawy alergii na mleko krowie ( Bebilon Pepti 1, Bebilon Pepti 2, Nutramigen 1, Nutramigen 2 )

Preparaty sojowe – oparte na białku roślinnym pochodzącym z soi. Stosowane w dietach eliminacyjnych, galaktozemi i alergii na mleko krowie ( Bebiko Sojowe, Bebiko Sojowe 2R, Bebilon Sojowe 1, Bebilon Sojowe 2, Humana SL, Isomil, Prosobee 1, Prosobee 2 )

Mieszanki MCT – zawierające lekkostrawne tłuszcze średnio łańcuchowe, stosowane u niemowląt z zespołem złego wchłaniania w przewlekłych biegunkach i ciężkich postaciach celiaki

Inne preparaty – Simlac – preparat zbożowy z mąki ryżowej, bezglutenowy, bez laktozy, nie zawiera białka mleka krowiego i białka sojowego

Bebilon Amino – preparat na bazie wolnych aminokwasów stosowany w ciężkich postaciach alergii.

Niemowlętom i dzieciom do ukończenia 2 roku życia nie podaje się mleka krowiego, lecz mleko modyfikowane, najbardziej upodobnione do mleka kobiecego. Dzieciom, które ukończyły dwa lata, można podać mleko UHT, lepsze niż mleko pasteryzowane, ponieważ pasteryzacja nie niszczy przetrwalników bakterii. Organizm dziecka musi otrzymywać również mięso, gdyż jest doskonałym źródłem białka, zawiera też dużo żelaza oraz witaminy z grupy B. Wybieramy mięso chude – preferowany drób i ryby, mięso czerwone podajemy rzadziej – 1-2 razy w tygodniu. Najlepiej gotować mięso w wywarze z jarzyn lub dusić pod przykryciem. Zbyt długie gotowanie powoduje utratę witamin i składników mineralnych. Małe dzieci nie powinny jeść podrobów gdyż zawierają dużo cholesterolu. Małe dzieci do mięsa, zup i surówek powinny jadać oliwę z oliwek, olej rzepakowy lub słonecznikowy. Do smarowania kanapek najlepsze jest masło.

Zapotrzebowanie na wapń u niemowlęcia pokrywa dieta oparta głównie na mleku. U dzieci starszych musimy zadbać, by dostawały właściwą ilość tego pierwiastka. Dzieci do lat 10 potrzebują ok. 800 mg, starsze ok. 1200 mg wapnia. Jedna szklanka mleka zawiera aż 240 mg, tyle samo jest go w kubeczku jogurtu czy miseczce twarożku.

Wapń jest niezbędny do budowy zębów i kości oraz jest konieczny do prawidłowej krzepliwości krwi, funkcjonowania mięśni, układu hormonalnego i układu nerwowego. Już w pierwszych dziewięciu latach życia tworzy się połowa masy kostnej, do 20 roku życia kolejne 40%. Proces tworzenia kośćca kończy się w 30 roku życia. Zawarty w układzie kostnym wapń będzie służył jako rezerwa do końca życia. Jeśli w diecie dziecka brakuje wapnia, to w wieku dojrzałym grozi mu osteoporoza.

Czy dziecko może jeść słodycze?

Szkodliwe nie są słodycze, lecz ich nadmiar. Jeśli dziecko ma urozmaiconą dietę, to może po obiedzie otrzymać słodki deser lub kawałek domowego ciasta. Po większym wysiłku fizycznym zjedzenie czegoś słodkiego jest nawet wskazane.

Kilka zasad przy przygotowywaniu jedzenia dla dzieci:
- porcje dla dziecka powinny być odpowiednio mniejsze niż dla dorosłych
- pozwolić dziecku decydować o tym co będzie jadło
- nie zmuszać do jedzenia jeśli nie ma ochoty
- posiłki powinny być urozmaicone i mieć atrakcyjny wygląd
- nie podjadać między posiłkami
- ilość posiłków dziennie nie powinna przekraczać pięciu u dziecka 2-3 letniego i starsze

 

Wstecz