5A. Pedodoncja

Lek. stomatolog Alicja Chowaniec-Prażuch

Stomatologia dziecięca zwana także stomatologią wieku rozwojowego obejmuje opieką dzieci od 6. miesiąca do 18. roku życia. Jest to dziedzina stomatologii ściśle powiązana z pediatrią. Podczas kontaktu z dzieckiem niejednokrotnie wykorzystujemy znajomość podstaw psychologii.

Uświadamianie rodzicom, jak ważna dla prawidłowego rozwoju dziecka jest dbałość o stan jamy ustnej, powinniśmy zacząć już od momentu, kiedy kobieta jest w ciąży. Chodzi tu przede wszystkim o odpowiednie odżywianie się matki, wystrzeganie się używek, niektórych leków, itp.

Kobiety w ostatnim trymestrze ciąży powinny być informowane, jak dbać o higienę jamy ustnej zaraz po urodzeniu się dziecka (odpowiednie przemywanie i masaż dziąseł, ochrona przed pleśniawkami itp.). Istotne jest, by ustrzec matki przed niektórymi złymi nawykami, typu słodzenie mleka i podawanie na noc, karmienie niemowlaka łyżką drugiego dziecka, które w konsekwencji prowadzą do rozszerzenia się próchnicy zębów. Złe nawyki to także nieprawidłowe układanie dziecka do snu czy zezwalanie na ssanie smoczka uspakajającego w wieku powyżej 1. roku. Prowadzą one do nieprawidłowego rozrostu kości szczęki i żuchwy i do wielu wad zgryzu. Stąd tak ważna jest wczesna konsultacja pedodontyczna celem objęcia całkowitą profilaktyką dziecko w wieku niemowlęcym.

Stomatolog dziecięcy już na pierwszych spotkaniach z rodzicami podkreśla wagę leczenia zębów mlecznych, wskazując równocześnie, iż pozostawienie tych zębów bez leczenia wiąże się z rozwojem różnego rodzaju zapaleń, począwszy od zapalenia miazgi zęba, poprzez zapalenie okostnej, aż do okołoszczękowych procesów zapalnych. Procesy zapalne z
kanału zęba przechodzą na ozębną, kość wyrostka zębodołowego i okostną, rozwijają się w kierunku tkanek miękkich do przestrzeni międzypowięziowych twarzy, okołoszczękowych i okołożuchwowych.

Szczególnie ważny jest fakt, że rozprzestrzenianie tych procesów jest dużo szybsze niż u dorosłych ze względu na inną, sprzyjającą temu budowę kości u dzieci. Powikłaniem może być nawet zakrzepowe zapalenie splotu skrzydłowego i
następowe zapalenie opon mózgowych. Nieleczone trzonowce mleczne i ich przedwczesna utrata wiąże się
z nieprawidłowym wzrostem i rozwojem kości szczęk, z różnymi wadami zębowymi i wadami zgryzu powstałymi m.in. w wyniku nieprawidłowego wzrastania i ustawiania się zębów stałych.

Pedodonta na pierwszym spotkaniu z rodzicami ocenia stan jamy ustnej. Jeśli nie ma zębów, zaleca odpowiednią higienę jamy ustnej, zwraca uwagę na złe nawyki, polecając opiekunom zgłoszenie się w momencie pojawienia się pierwszych zębów mlecznych. Pozostaje w ścisłym kontakcie z pediatrą, prowadząc pacjenta pod kątem stomatologicznym i sterując równocześnie dietą małego dziecka. W razie potrzeby, jeśli istnieje duże obciążenie genetyczne próchnicą, po konsultacji z
pediatrą stosuje profilaktykę endogenną (najczęściej są tokrople/tabletki zawierające fluor w odpowiednim stężeniu). Ważna jest tu ciągła, systematyczna kontrola jamy ustnej dziecka i włączanie wielu innych metod profilaktyki egzogennej (lakierowanie, lakowanie zębów, ewentualne zwiększanie lub zmniejszanie dawki polecanych leków).

Wizyta konsultacyjna u pedodonty jest często wstępem do leczenia ortodontycznego. Lekarz oceniając zgryz, wykrywa jako pierwszy wadę zębową lub zgryzową i proponuje odpowiednie ćwiczenia poprzedzające noszenie aparatu ortodontycznego. Niejednokrotnie wczesne rozpoznanie wady i zlikwidowanie jej przyczyny może ograniczyć pacjentowi wieloletnie leczenie ortodontyczne.

Do przyczyn wad narządu żucia należą: dysfunkcje, parafunkcje, próchnica zębów, urazy i choroby ogólne (takie jak krzywica czy zapalenie ślinianek przyusznych).

Do dysfunkcji należą np.: wadliwe pobieranie pokarmu, sztuczne karmienie, niechętne żucie twardych pokarmów, wadliwe oddychanie przez usta i mowa oraz nieprawidłowe ułożenie żuchwy podczas spoczynku.

Parafunkcje to złe nawyki typu: ssanie smoczka, palca, języka, warg, ogryzanie paznokci, zgrzytanie zębami itp.

Wszystkie te nawyki wykryte szybko przez pedodontę są eliminowane, co chroni pacjenta przed rozwojem różnego rodzaju upośledzenia narządu żucia. W przypadku wad nabytych o słabym nasileniu wskazanie przyczyny i usunięcie we wczesnym okresie rozwoju dziecka często prowadzi do samowyleczenia. Dlatego tak ważna jest szybka interwencja stomatologa
dziecięcego.

Pedodonta oceniając stan błony śluzowej, jest w stanie jako pierwszy wskazać początek choroby zakaźnej wieku dziecięcego i innej choroby układowej. Wczesne objawy zmian w jamie ustnej mogą występować w chorobach krwi, nerek układu pokarmowego, alergii. Choroby przyzębia mogą być pierwszym zwiastunem wielu zaburzeń metabolicznych organizmu.

Pedodonta we współpracy z radiologiem wcześnie wykrywa wszelkie zaburzenia dotyczące ułożenia, ilości zębów itp. A wspólnie z ortodontą planuje dalsze leczenie pacjenta. Oceniając zaburzenia rozwoju uzębienia, poprzez konsultacje z pediatrą stara się docierać do przyczyn ogólnoustrojowych tego zjawiska.

Warto podkreślić także wagę psychologicznego aspektu kontaktu lekarz – dziecko. Niejednokrotnie spotykamy w swojej praktyce dzieci i dorosłych z dentofobią i dentystofobią. Związane jest to niestety z urazami powstałymi w dzieciństwie, ze strachem przed bólem. Wprowadzenie takich materiałów, jak Carisolv czy bardzo reklamowany ostatnio HealOzone, byłoby bardzo dobrym rozwiązaniem dla zachęcenia tych pacjentów do powszechniejszego korzystania z usług stomatologa. Ważnym z punktu widzenia pedodonty jest fakt, iż jest to zabieg bezbolesny, trwający bardzo krótko (10-40 sek.) i przynoszący doskonałe efekty.

Bardzo odpowiedzialną częścią stomatologii dziecięcej jest objęcie opieką dzieci niepełnosprawnych. Mamy kilka grup niepełnosprawności – należą tu niewidomi i niedowidzący, głusi i niedosłyszący, chorzy o różnym stopniu upośledzenia umysłowego, osoby nieprzystosowane społecznie i dzieci niepełnosprawne z powodu kalectwa oraz chorób przewlekłych. Wskazana jest wtedy współpraca z lekarzem pediatrą, neurologiem, psychiatrą, psychologiem i anestezjologiem (zabiegi często wykonywane są w znieczuleniu ogólnym).