5B. Sztuka mówienia

Anna Szerszeńska Neurologopeda Medicover

Komunikacja słowna tylko z pozoru jest łatwa i naturalna. W rzeczywistości kierują nią bardzo złożone mechanizmy związane z
oddychaniem, fonacją, artykulacją, słuchem. W ostatnich latach coraz powszechniejsze jest holistyczne spojrzenie na tę dziedzinę wiedzy, co w efekcie prowadzi do wykorzystania w terapii mowy różnorodnych technik opierających się na najnowszych doniesieniach naukowych.

Etapy rozwoju mowy

Rozwój mowy przebiega etapami. Czas ich pojawiania się jest w zasadzie stały. Półroczne opóźnienia w pojawianiu się poszczególnych faz nie powinny budzić naszego niepokoju. Większe przesunięcie w czasie powinno jednak skłonić nas do odbycia konsultacji u specjalisty.

Okres melodii (1 rok życia)
To ważny etap przygotowawczy. Chociaż dziecko z pozoru tylko krzyczy, płacze i gaworzy, to w tym czasie bardzo intensywnie doskonali narządy oddechowe, fonacyjne, a także funkcje słuchowe. Dziecko rozumie także wiele komunikatów kierowanych do niego przez otoczenie.

Okres wyrazu (1-2 rok życia)
Dziecko zaczyna wypowiadać pojedyncze wyrazy. Jednak, co ważne, słowa te oznaczają zarówno przedmioty, czynności, jak i stosunek do tego zjawiska. Co więcej, to samo słowo w różnych sytuacjach może mieć inne znaczenie. Pod koniec drugiego roku życia zaczynają pojawiać się wypowiedzi dwuwyrazowe, od tego momentu następuje proces gramatyzacji
mowy.

Okres zdania (3 rok życia)
Zbitki dwuwyrazowe zaczynają przekształcać się w zdania, obok zdań pojedynczych rozwiniętych pojawiają się zdania złożone. Mowa dziecko często jest jeszcze agramatyczna. Rozwój słownictwa w tym czasie jest bardzo intensywny. Komunikaty słowne dziecka stają się bardziej zrozumiałe.

Okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 rok życia)
W tym czasie dziecko doskonali mowę we wszystkich zakresach. Pod koniec tego etapu prawidłowa wymowa powinna zostać ostatecznie utrwalona.

W jaki sposób wspierać rozwój mowy dziecka

• Mówcie do dziecka jak najwięcej (jeszcze wtedy, kiedy jest w brzuchu mamy). Pamiętajcie, że ton waszego głosu musi być łagodny, melodyjny, bowiem małe dziecko bardzo reaguje na sposób, w jaki mówicie. Wykorzystujcie do tego wszystkie wspólne chwile: kąpanie, karmienie, przewijanie.
• Nie używajcie spieszczeń, które dziecko będzie później po was naśladować.
• Czytajcie, a także śpiewajcie dziecku jak najwięcej.
• Zachęcajcie dziecko do wspólnych zabaw dźwiękonaśladowczych, pokazując mu jednocześnie naśladowane zwierzę, przedmiot lub czynność.
• Mowa dziecka nie od razu jest doskonała. Wystrzegajcie się więc zbyt częstego poprawiania. Ważne jest, abyście sami byli wzorem poprawnej mowy.
• Jeżeli macie jakiekolwiek wątpliwości dotyczące rozwoju mowy waszego dziecka, skorzystajcie z porady specjalisty.
• Czasami kilka prostych rad pozwoli zapobiec nieprawidłowościom.
• Pamiętajcie, że stymulowanie rozwoju ruchowego wpływa aktywizująco na rozwój mowy.
• Zachęcajcie dziecko do zabaw manipulacyjnych polegających między innymi na nawlekaniu koralików, guzików, lepieniu z plasteliny, malowaniu farbami (doskonałe są farby przezna- czone do malowania palcami), budowaniu z klocków.
• Jeżeli wasze dziecko z opóźnieniem zaczęło siadać, chodzić, ma problemy z czynnościami manualnymi, a także niechętnie uczestniczy w zabawach ruchowych, poradźcie się specjalisty.

Dobrze skontaktować się z logopedą, jeżeli:

• dziecko nadmiernie się ślini
• ssie palec
• utrzymuje się u dziecka nawyk, a czasami konieczność oddychania przez usta
• u dziecka powyżej 3. roku występuje tzw. niemowlęcy sposób połykania (polega on na wysuwaniu leżącego poziomo języka między zęby).

Jak pomóc małemu dziecku, które zaczyna się jąkać?
Co powinniście wiedzieć o jąkaniu:

• jąkanie to problem, który znacznie częściej występuje u chłopców niż dziewczynek
• zaburzenie to nie ma żadnego związku z inteligencją Waszego dziecka
• bardzo często jąkanie dotyka te dzieci, u których rozwój mowy jest w znacznym stopniu opóźniony w stosunku do rówieśników
• jąkanie najczęściej zaczyna się między 2.-4. rokiem życia
• im wcześniej zajmiemy się tym problemem, tym większa szansa na poprawę.

Przyjmuje się, że na czworo dzieci jąkających się w wieku dziecięcym, jedno w wiek dorosły wchodzi z tym zaburzeniem. Niestety nic nie pozwala obecnie jednoznacznie stwierdzić, u którego z dzieci utrzyma się jąkanie.

Jakie objawy występujące podczas mówienia powinny niepokoić? Mowa dziecka przed 6.,7. rokiem życia rzadko jest idealna. Podobnie jak z inne umiejętności, w miarę rozwoju dziecka doskonali się.

Powinniśmy bliżej przyjrzeć się mowie naszego dziecka, jeżeli:

• robi wysiłek, żeby coś powiedzieć
• mówi niechętnie w towarzystwie nieznanych osób
• reaguje złością na swoje problemy z mówieniem
• w momencie trudności z wypowiedzeniem czegoś dołącza gesty, lub pojawiają się u niego tiki
• z pogodnego szkraba zamienia się w smutnego i kapryśnego.

Jak można pomóc dziecku?

Dziecko trzeba dokładnie obserwować. Nie należy kierować jego uwagi na trudności z mówieniem. Bardziej istotne powinno być dla nas to, co dziecko do nas mówi, a nie w jaki sposób to czyni. Jest ważne, abyśmy umieli słuchać malucha i potrafili mu poświęcić jak najwięcej uwagi.

Uwagi w stylu: „uspokój się, głęboko oddychaj” nie powinny mieć miejsca.

Najlepiej zwrócić się do logopedy specjalizującego się w problematyce jąkania, który udzieli odpowiednich wskazówek dotyczących postępowania z dzieckiem i odpowie na nurtujące Was pytania, a w niektórych przypadkach rozpocznie proces leczenia. Z doświadczenia klinicznego wynika, że im szybciej dziecko otrzyma profesjonalną pomoc, tym proces
leczenia będzie krótszy i skuteczniejszy.