HTZ - Hormonalna Terapia Zastępcza

Według definicji WHO menopauza to ostatnie krwawienie miesiączkowe, po którym przez 12 miesięcy miesiączka już nie występuje. Wiek kobiet w Polsce osiągających menopauzę jest różny, przeciętnie to 50 r. ż. Menopauza poprzedzona jest okresem premenopauzy, który może trwać od 2 do 8 lat.

Objawy premenopauzy; jak i pomenopauzalne determinowane są postępującymi wraz z wiekiem zaburzeniami hormonalnymi - spadkiem poziomu progesteronu i estrogenów. Należą do nich:

• zaburzenia regularności i obfitości miesiączki
• uderzenia gorąca, kołatania serca
• pocenie się
• brak koncentracji, nerwowość
• zaburzenia snu
• ogólne osłabienie
• depresja.

Wymienione objawy występują z różnym nasileniem, a jedynie u ok. 30% pań nie są one w sposób istotny odczuwalne. W miarę upływu czasu, po menopauzie, w organizmie kobiety zachodzi szereg innych, hormonozależnych procesów, takich jak:

• zanik masy kostnej
• zmiany wsteczne w układzie moczowo-płciowym
• starzenie się tkanek.

Pod pojęciem hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) należy rozumieć stosowanie hormonów i leków hormo-nalnych w celu łagodzenia objawów menopauzalnych i zapobieganiu ich następstwom niekorzystnym dla organizmu. Dzięki tej terapii uzyskujemy nie tylko poprawę jakości życia kobiety poprzez likwidację uderzeń gorąca, polepszenie percepcji i ogólnego samopoczucia. HTZ stanowi również niebagatelny element profilaktyki:
 

• chorób serca i naczyń krwionośnych (zmniejszenie ryzyka choroby niedokrwiennej serca, zawału mięśnia sercowego)
• odwapnienia kości - osteoporozy
• zmian w układzie moczowo-płciowym - zaburzeń w oddawaniu moczu, nietrzymania moczu
• rozwoju choroby Alzheimera.
   

W celach profilaktycznych stosuje się HTZ przez długi czas, natomiast do leczenia ostrych objawów menopauzalnych przez czas krótszy (2-5 lat). Przed podjęciem decyzji o stosowaniu należy wykluczyć istniejące przeciwwskazania, takie jak:

przeciwwskazania bezwzględne przeciwwskazania względne

• aktywna choroba zakrzepowo-zatorowa . krwawienia z macicy
• ostre schorzenia wątroby . przebyta choroba zakrzepowo-zatorowa
• rak sutka i błony śluzowej macicy . rodzinne występowanie zakrzepicy
• przebyty rak jajnika . przebyty nowotwór sutka i błony macicy
• mięśniaki macicy

Badania naukowe dowodzą, że w pierwszym roku stosowania HTZ wzrasta ryzyko powikłań zatorowo-zakrzepowych.
Dlatego u kobiet, które przebyły incydent zakrzepowy, należy przeprowadzić badania przesiewowe układu krzepnięcia.

Kolejnym problemem stosowania terapii hormonalnej jest jej związek z chorobami nowotworowymi. Dane na ten temat są kontrowersyjne. Należy zauważyć, że niektóre badania donoszą o nieznacznym wzroście ryzyka zachorowania na raka sutka pod wpływem trwającej ponad 5 lat HTZ. Występowanie rodzinne raka sutka nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do HTZ, lecz kobiety z grupy ryzyka muszą być otoczone szczególną opieką.

W odniesieniu do raka błony śluzowej macicy uważa się, że terapia estrogenowa z dodatkiem progesteronu nie zwiększa ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy. Po wykluczeniu przeciwwskazań, rozpoczynając stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, niezbędne jest wykonanie u pacjentki "minimum diagnostycznego", które obejmuje:
 

• badanie ginekologiczne
• badanie piersi - mammografia, USG
• ocena narządu rodnego z użyciem sondy dopochwowej
• pomiar ciśnienia tętniczego
• badania biochemiczne (profil lipidowy, enzymy wątrobowe, glikemia na czczo).

W przypadku kontynuacji terapii wymienione badania powinny być okresowo powtarzane co 6 miesięcy. Sposób podania leku, dawka i czas leczenia powinny być indywidualizowane w zależności od sytuacji zdrowotnej i preferencji kobiety. Złotą zasadą stosowanego leczenia hormonalnego jest używanie najmniejszej, skutecznej dawki.

Obecnie dostępne sposoby podania HTZ to:

• doustnie - tabletki
• przezskórnie - plastry, żele
• domięśniowo - zastrzyki
• donosowo - spray.

Rozmawiając z pacjentkami o hormonalnej terapii zastępczej, odnoszę wrażenie, że kobiety najbardziej obawiają się zachorowania na nowotwór, ale równie często zachodzi obawa o przyrost masy ciała. Jednak pytanie "Czy przytyję?" pozostaje bez jednoznacznej odpowiedzi, bowiem masa ciała zależna jest zarówno od zmian w procesach metabolicznych, zachodzących w okresie menopauzy, jak i cech konstytucjonalnych, nawyków żywieniowych, stopnia aktywności fizycznej.

Lek. med. Aneta Kos-Położyńska
Specjalista ginekolog-położnik