Palenie a problemy laryngologiczne

Palenie papierosów stanowi w naszym kraju poważny problem społeczny i zdrowotny. Biorąc pod uwagę ilość wypalanych papierosów na jednego obywatela rocznie, Polska znajduje się w czołówce europejskiej i światowej. W Europie wyprzedzają nas pod tym względem kraje południowe, takie jak Albania, Włochy, Hiszpania, a na świecie np. Brazylia.

Przede wszystkim jakość wypalanych u nas papierosów rzutuje w prostej zależności na występowanie schorzeń krtani. Uważa się, że około 70% palaczy w Polsce pali tanie i najbardziej szkodliwe wyroby naszego przemysłu tytoniowego. Również, nie bez znaczenia jest fakt palenia pod alkohol i to ten wysokoprocentowy. Jest to najbardziej szkodliwa forma palenia. Alkohol we wstępnej fazie swojego działania daje przekrwienie błony śluzowej, w tym błony śluzowej krtani, co bardzo ułatwia wchłanianie się wszelkich szkodliwych substancji pochodzących z dymu papierosowego. Poza powierzchownym działaniem drażniącym przenikają one wtedy w głębsze warstwy błony śluzowej, indukując nierzadko proces nowotworowy.

Smoła w płynie
Jak wykazują badania, poza substancjami smolistymi w dymie tytoniowym znajduje się substancja 5-beznopiren, która ma udowodnione działanie kancerogenne. Jeden z amerykańskich naukowców badał kiedyś, jaką objętość substancji smolistych, czyli "smoły w płynie", wchłania do płuc przeciętny palacz, który pali 20 papierosów dziennie. Okazało się, że jest to ponad litr rocznie.

Najpoważniejszą chorobą krtani spowodowaną paleniem tytoniu jest rak. W Polsce rak krtani u mężczyzn jest na trzecim miejscu pod względem częstości występowania i zdarza się około 10 razy częściej niż u kobiet. W około 95% przypadków jest to rak płaskonabłonkowy wywodzący się z nabłonka płaskiego pokrywającego struny głosowe i inne okolice krtani.

Niestety w większości przypadków pacjenci zgłaszają się do lekarza w fazie znacznego zaawansowania nowotworu, często już z przerzutami do węzłów chłonnych. W takich sytuacjach jedyną możliwością radykalnego leczenia pozostaje usunięcie krtani - z wszyciem tchawicy do końca życia na szyję, czyli wykonanie trachestomii. Chorzy po takim zabiegu mają zmieniony tor oddechowy, co powoduje, że nieogrzane i nienawilżone powietrze dostaje się bezpośrednio do tchawicy. Nie mogą oni również mówić, dopiero później drogą rehabilitacji wytwarzają mowę zastępczą, tzw. mowę przełykową.

Ciemna strona emancypacji
W związku z coraz częstszym paleniem tytoniu przez płeć piękną, czego źródeł niektórzy upatrują w rozwoju emancypacji, obserwuje się również u kobiet, w ostatnich latach, wzrost zapadalności na raka krtani.

Odnotowuje się także przypadki raka krtani u tzw. biernych palaczy, którzy są narażeni codziennie na wdychanie dymu papierosowego. Bardzo niekorzystne jest również palenie papierosów przez domowników, podczas gdy w mieszkaniu znajdują się małe dzieci. Podrażnione dymem papierosowym drogi oddechowe dziecka są bardziej podatne na infekcje, a ciągłe wdychanie dymu upośledza również sam rozwój psychoruchowy.

Niepokojące chrypki
Istotną rzeczą w późniejszym leczeniu jest wczesne wykrycie raka. Dlatego wizyta u lekarza jest konieczna, jeśli zaobserwujemy pewne charakterystyczne objawy. Każda chrypka u osoby palącej trwająca dłużej niż 6 tygodni, niezwiązana z infekcją górnych dróg oddechowych, jest podstawą do wykonania badania krtani.

Do głównych objawów raka krtani należą też: zaburzenia połykania, duszność - często połączona z tzw. świstem krtaniowym, bóle uszu, guz szyi - związany z przerzutem raka do węzłów chłonnych szyjnych. Wczesne postacie raka krtani dają po leczeniu szanse na całkowite wyzdrowienie w ponad 70% przypadków. Metodami terapii są tu radioterapia, laser C02, częściowe operacje krtani.

Nałogowe palenie tytoniu może doprowadzać także do powstania również tzw. stanów przedrakowych krtani, takich jak nadmierne rogowacenie nabłonka, czy przewlekłe przerostowe zapalenie krtani. Dym tytoniowy ma również bardzo silne działanie wysuszające i drażniące śluzówkę, co prowadzi do powstania różnorodnych zaburzeń głosu, chrypek i dysfonii.

W wyniku drażniącego działania substancji smolistych na strunach głosowych mogą pojawiać się na trwałe tzw. obrzęki Reinkego, które doprowadzają do trwałej chrypki i obniżenia głosu. Palenie tytoniu jest szczególnie groźne u ludzi z suchym nieżytem śluzówek, wtedy objawy suchości błon śluzowych nasilają się, a działanie czynników kancerogennych stanowi jeszcze większe zagrożenie. Złamanie naturalnej bariery ochronnej Dym tytoniowy uszkadza barierę śluzówkową, która stanowi naszą naturalną ochronę przed wtargnięciem drobnoustrojów do organizmu. Palacze dużo częściej zapadają na infekcje górnych dróg oddechowych i krtani. Choroba trwa u palaczy dłużej w porównaniu z osobami niepalącymi, dość często przechodzi też w postać przewlekłą. Szczególnie groźne jest palenie papierosów na mrozie, co w większości przypadków doprowadza do szybko rozwijającej się infekcji górnych dróg oddechowych.

Osoby palące i pracujące w pomieszczeniach klimatyzowanych są niejako podwójnie narażone na podrażnienia i wysuszenie górnych dróg oddechowych sprzyjające infekcjom. Praca głosem i palenie papierosów, szczególnie częste u nauczycieli, szybko może doprowadzać do zaburzeń głosowych lub przyspieszać powstawanie guzków głosowych.

Bez papierosów dużo lżej
Obecnie dysponujemy szeregiem preparatów ułatwiających ograniczenie lub rzucenie palenia. Są to najróżniejszego rodzaju gumy hamujące głód nikotynowy, plastry, inhalatory. Bardzo dobrym preparatem, dzięki któremu wiele osób rzuciło palenie, jest zyban - lek niwelujący głód nikotynowy. Na pewno pomocna w rzucaniu palenia będzie wizyta u lekarza.

W wielu krajach udało się ograniczyć palenie papierosów i choroby z nim związane. Również w Polsce pojawiły się napisy informujące o konsekwencjach palenia widoczne na paczkach papierosów, wprowadzono także zakaz reklam papierosów.

Pocieszający może być fakt, że dużo osób spośród nałogowych palaczy decyduje się świadomie na zmianę trybu życia, a w tym rzucenie palenia, zmianę odżywiania i zwiększenie ruchu na świeżym powietrzu.
 

Dr n. med. Jacek Zawadowski
Specjalista laryngolog