Nie kupuj w ciemno

Korzystaj z informacji na opakowaniach produktów spożywczych

Zarówno prawodawstwo polskie, jak i unijne nakazuje, aby artykuły spożywcze były oznakowane w widocznym miejscu opakowania, w sposób nieusuwalny, wyraźny, czytelny, zrozumiały dla konsumenta. Informacje te nie mogą wprowadzać konsumenta w błąd m. in. w zakresie rodzaju, składu, właściwości środka spożywczego. Dlatego też można uznać, że informacje umieszczone na etykiecie produktów spożywczych to jedno z najlepszych i najbardziej rzetelnych źródeł wiedzy o żywności. Zaletą etykiet jest również to, że są dostępne w miejscu zakupu, zatem mogą znacznie ułatwić Ci dokonywa-nie wyboru artykułu spożywczego.

Aby jednak informacje na opakowaniach mogły spełnić swoje zadanie i były zrozumiałe, warto wiedzieć, co oznaczają stosowane w nich sformułowania oraz z czego składa się prawidłowo oznakowana etykieta.

Informacja na opakowaniach artykułów spożywczych powinna zawierać: Nazwę artykułu spożywczego Wykaz składników poprzedzonych sformułowaniem "skład"/"składniki" (wg ich malejącej zawartości tj. w kolejności od składnika o największej do składnika o najmniejszej masie) Datę minimalnej trwałości/Termin przydatności do spożycia Sposób przygotowania lub stosowania (o ile to niezbędne) Dane producenta lub podmiotu wprowadzającego artykuł do obrotu Kraj pochodzenia Zawartość netto/Liczba sztuk Warunki przechowywania Oznaczenie partii produkcyjnej oraz, o ile to konieczne (np. w przypadku jaj), klasę jakości handlowej

W przypadku małych opakowań (poniżej 10 cm2) podaje się: Nazwę artykułu spożywczego Datę minimalnej trwałości/Termin przydatności do spożycia Zawartość netto/Liczba sztuk. Wartość odżywcza znajdująca się na etykietach może określać:
wartość energetyczną produktu (w kilokaloriach lub kilodżulach),
kilokaloria (kcal) a kilodżul (kJ)
1 kcal = 4,2 kJ
 

• zawartość białka, tłuszczu, węglowodanów przyswajalnych,
• zawartość wszystkich cukrów prostych, dwucukrów, błonnika pokarmowego, kwasów tłuszczowych nasyconych, sodu (obowiązkowo w przypadku oświadczenia żywieniowego dotyczącego tych składników),
• zawartość skrobi, kwasów tłuszczowych jednonienasyconych i wielonienasyconych, cholesterolu oraz zawartości witamin i składników mineralnych,
• o zawartości witamin i składników mineralnych, informuje się, jeśli 100 g lub 100 ml lub 1 porcja (mniejsza niż 100g/ml) produktu spożywczego pokrywa przynajmniej 15% ich zalecanego dziennego spożycia. lości witamin i składników mineralnych podane na opakowaniu są sumą tych składników występujących naturalnie w surowcu i dodanych do produktu w procesie tzw. wzbogacania.

Podawanie informacji o wartości odżywczej jest dobrowolne, ale obowiązkowe w przypadku artykułów spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego (np. mleka początkowego dla niemowląt) oraz w przypadku zamieszczenia oświadczenia żywieniowego (np. niska zawartość cukru). Etykiety mleka i przetworów mlecznych w opakowaniach jednostkowych znakuje się obowiązkowo zawartością tłuszczu. Wszystkie informacje dotyczące wartości odżywczej powinny być podane w jednym miejscu, najlepiej w formie tabeli.

Data minimalnej trwałości a termin przydatności do spożycia
Data minimalnej trwałości to data, do której prawidłowo przechowywany produkt spożywczy nie ulega zepsuciu oraz zachowuje swoje właściwości m. in. smakowe, zapachowe itp. (płatki kukurydziane przechowywane w suchym miejscu).

Powinna zawierać po kolei: dzień, miesiąc, rok, ale dla produktów:

• przechowywanych do 3 miesięcy producent może podawać jedynie dzień i miesiąc,
   
• przechowywanych od 3 do 18 miesięcy producent może podawać jedynie miesiąc i rok,

przechowywanych powyżej 18 miesięcy producent może podawać jedynie rok.



Jak rozumieć sformułowania?

Oświadczenie żywieniowe - to informacja (w tym reklamowa), która stwierdza lub sugeruje, że artykuł spożywczy ma szczególne właściwości odżywcze np. obniżoną zawartość tłuszczu.

Produkt może być spożywany przez wegetarian - tego określenia może użyć producent pod warunkiem, że w procesie produkcji środka spożywczego nie użyto składników pochodzących z martwych zwierząt oraz nie są one składnikami tego produktu. Produkt może być spożywany przez wegan - tego określenia może użyć producent pod warunkiem, że w procesie produkcji środka spożywczego nie użyto składników pochodzenia zwierzęcego oraz nie są one składnikami tego produktu spożywczego.

Żywność o obniżonej kaloryczności - to żywność, której wartość energetyczną obniżono o co najmniej 30% w stosunku do produktów tradycyjnych".

A gdy będziesz za granicą.

Możesz spotkać się z następującymi określeniami na opakowaniu żywności:

LIGHT w Stanach Zjednoczonych oznacza, że kaloryczność produktu obniżono o 30% lub zawartość tłuszczu zredukowano o 50%.

W krajach skandynawskich, Francji, Niemczech oznacza, że wartość energetyczną produktu w porównaniu z artykułami tradycyjnymi zredukowano o 30%, a w Holandii o 33%.

LOW oznacza, że produkt dostarcza nie więcej niż 120 kcal (524 kJ)/100 g lub 40 kcal (17 kJ)/porcję (gdy masa porcji nie przekracza 30 g) lub produkt ten zawiera nie więcej niż 3 g tłuszczu (i dostarcza on nie więcej niż 30% energii z tłuszczu).

REDUCE oznacza, że w produkcie zredukowano wartość energetyczną o co najmniej 25% w porównaniu z produktem tradycyjnym albo obniżono o 25% zawartość cukru lub tłuszczu.

FREE oznacza, że produkt zawiera w porcji nie więcej niż 0,5 g cukru lub tłuszczu albo jego wartość energetyczna wynosi nie więcej niż 5 kcal (21 kJ)/porcję.

! zakazane jest używanie określenia "dietetyczny" dla powszechnie spożywanego środka spożywczego (nie posiadającego szczególnych właściwości)
! umieszczenie informacji o właściwościach (w tym zapobiegania i leczenia chorób), których ten produkt nie posiada.
! zamieszczanie informacji sugerujących, że artykuł spożywczy ma szczególne właściwości, jeżeli wszystkie podobne do niego środki spożywcze mają takie właściwości np.: w przypadku oleju - niedozwolone jest sformułowanie "nie zawiera cholesterolu", gdyż wszystkie oleje roślinne nie zawierają cholesterolu.

Symbol E nie taki straszny
Symbol E z odpowiednim numerem np. E 330 to oznaczenie substancji dodatkowej. Jest świadectwem deklaracji producenta, że substancja ta znajduje się na tzw. liście pozytywnej zatwierdzonej przez władze Wspólnoty Europejskiej i zgodnie z aktualnym stanem wiedzy jest ona, przy właściwym stosowaniu, nieszkodliwa dla osób zdrowych. Wprowadzenie systemu numerycznego pozwoliło uporządkować nazewnictwo substancji dodatkowych, ułatwiło ich identyfikację niezależnie od kraju i
alfabetu, a dzięki temu usprawniło wymianę towarową. Poszczególne numery określają przynależność danej substancji do odpowiedniej grupy. I tak:

Barwniki - od E 100 do E 199
np. E 140 - chlorofil, E 150a - karmel naturalny, E 160d - ekstrakt z pomidorów (likopen)

Substancje konserwujące - E 200 do E 299
np. E 210 - kwas benzoesowy, E 270 - kwas mlekowy, E 290 - dwutlenek węgla

Przeciwutleniacze i synergenty - E 300 do E 399
np. E 307 - a-tokoferol, E 322 - lecytyna, E 330 - kwas cytrynowy

Substancje stabilizujące, zagęszczające, emulgujące, wypełniające, stosowane na powierzchnię - E 400 do E 499
np. E 410 - mączka chleba świętojańskiego, E 440 - pektyna, E 441 - żelatyna Pozostałe substancje - powyżej E 500
np. E 951 - aspartam, E 963- ksylitol, E 901 - wosk pszczeli, E 1510 - etanol

Uwaga: Wykazano działanie alergizujące niektórych dodatków, u osób szczególnie wrażliwych.*

Symbol E nie taki straszny

• E - mogące działać alergizująco u osób szczególnie wrażliwych
• E 102 - Tartrazyna barwnik azowy (barwa cytrynowo-żółta, produkcja syntetyczna). Występuje w produktach: oranżada, oranżada w proszku, esencje owocowe, koncentraty lodów, desery w proszku, syropy, słodycze, musztarda, sztuczny miód. Uwaga! Silne reakcje alergiczne zwłaszcza u osób uczulonych na aspirynę, napady duszności u astmatyków, pokrzywka, biegunki.
• E104 - Żółcień chinolinowa (barwa żółta produkowana syntetycznie). Występuje w produktach: oranżada, ryby wędzone, barwniki do jaj wielkanocnych, desery w proszku. Uwaga! Reakcje alergiczne różnego typu, bóle brzucha, wymioty, wysypki, bóle głowy.
• E 110 - Żółcień pomarańczowa (barwa żółto - pomarańczowa, produkcja syntetyczna). Typowe produkty: marmolada morelowa, gotowe napoje z czekoladą, biszkopty z galaretką pomarańczową, gotowe zupy, gotowa panierka, gotowe sosy serowe, krem jogurtowy marcepany, desery w proszku, twaróg cytrynowy. Uwaga! Szczególnie przy nietolerancji aspiryny silne reakcje alergiczne zwłaszcza skórne, bóle głowy i brzucha, biegunki, łzawienia oczu, puchnięcie warg.
• E 120 - Koszenila (barwa czerwona, barwnik uzyskiwany z pancerzyków samic coccus cacti). Produkty: napoje alkoholowe, konfitury. Uwaga! Reakcje alergiczne typu natychmiastowego, wysypki, obrzęki, łzawienia oczu, katar, duszność.
• E 122 - Azorubina barwnik azowy (barwa czerwona, produkcja syntetyczna). Produkty: koncentraty lodów, zup, słodycze, desery w proszku, sos brązowy. Uwaga! Reakcje alergiczne zwłaszcza przy nietolerancji aspiryny, bóle brzucha, głowy, mięśni, katar, kaszel, duszność, pokrzywka
• E 123 - Amarant barwnik azowy (barwa czerwona, produkcja
  syntetyczna). Produkty: likiery, ikra rybia. Uwaga! Reakcje alergiczne głównie typu natychmiastowego zwłaszcza przy nietolerancji aspiryny.
• E 124 - Czerwień koszenilowa barwnik azowy (barwa czerwona, produkcja syntetyczna). Produkty: słodycze, mięso łososia, galaretki owocowe, oranżady.
  Uwaga! Reakcje alergiczne zwłaszcza przy nietolerancji aspiryny, biegunki, bóle brzucha i głowy, pokrzywka, objawy zmęczenia
• E 127 - Erytrozyna barwnik azowy (barwa różowa, produkcja syntetyczna). Zawarta w produktach: owoce konserwowe, lody. Reakcje alergiczne.
• E 142 - Zieleń brylantowa (barwa od zielonej do niebieskiej, syntetyczny). Produkty: głownie słodycze. Uwaga! Może powodować rzuty pokrzywki.
• E 151 - Czerń brylantowa (barwa czarna, syntetyczny). Produkty: sosy, słodycze, kawior, ikra rybia, lukrecja.
  Uwaga! Może być przyczyną natychmiastowych reakcji alergicznych, wysypek, obrzęków, kataru i duszności.
•  E 153 - Węgiel drzewny (barwa czarna). Produkty: wykorzystywany do produkcji powłok woskowych i cieniowania barw. Uwaga! Może być przyczyną reakcji skórnych kontaktowych.
• E 154 - Brąz FK barwnik brązowy (barwa brązowa, syntetyczny). Produkty: przetwory rybne, zwłaszcza śledzie wędzone. Uwaga! Powoduje reakcje alergiczne, wysypki, obrzęki, bóle głowy i brzucha, może odkładać się w nerkach i naczyniach limfatycznych.
• E 155 - Brąz HT barwnik brązowy (barwa brązowa, syntetyczny). Produkty: przyprawy korzenne, wypieki, desery, wyroby imitujące czekoladę.
  Uwaga! Częsta przyczyna biegunek i pokrzywek, może odkładać się w nerkach i naczyniach limfatycznych.
• E 160d - Annatty (barwa pomarańczowa). Produkty: ser, masło, margaryna, cukierki.
  Uwaga! Rzuty pokrzywki, obrzęki, duszność, bóle głowy, biegunka.
• E 585 - Mleczan żelaza (stabilizator barwy, syntetyczny). Produkty: utrzymuje czarne zabarwienie np. oliwek.
  Uwaga! Mogą wystąpić reakcje alergiczne w postaci biegunki, wysypek, zwiększona dawka żelaza u niektórych osób może powodować przewlekłe zaburzenia przewodu pokarmowego.

Żywność genetycznie modyfikowana (GMO) GMO (genetically modified organism), organizm zmodyfikowany genetycznie lub organizm transgeniczny to organizm inny niż człowieka, w którym materiał genetyczny został zmieniony w sposób niezachodzący w naturalnych warunkach wskutek krzyżowania lub naturalnej rekombinacji.

Według Rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady, jeśli środek spożywczy zawiera ponad 0,9% GMO powinien być oznaczony jako: "genetycznie zmodyfikowana żywność".

Znakowanie produktów spożywczych z GMO Określenia na opakowaniu żywności: "Genetycznie zmodyfikowana żywność" oznacza żywność zawierającą, składającą się lub wyprodukowaną z GMO. "Wyprodukowane z GMO" oznacza produkty uzyskane w całości lub części z GMO.
 

• etykieta powinna zawierać obiektywne informacje stwierdzające, że żywność zawiera, składa się lub została wyprodukowana z GMO;
• jeżeli żywność składa się z więcej niż jednego składnika produktu spożywczego, określenie "genetycznie zmodyfikowane" lub "wyprodukowane z genetycznie zmodyfikowanego (nazwa składnika)" pojawia się w wykazie w nawiasie, obok przedmiotowego składnika;
• jeżeli nie istnieje wykaz składników produktu spożywczego, określenie "genetycznie zmodyfikowanie" lub "wyprodukowane z genetycznie zmodyfikowanego (nazwa organizmu)" umieszcza się wyraźnie na etykiecie;
• ponadto, etykieta powinna dostarczać informacji odnośnie właściwości lub własności, które odróżniają genetycznie zmodyfikowaną żywność lub paszę od jej tradycyjnych odpowiedników w zakresie składu, wartości lub skutków odżywczych, przewidywanego użycia żywności lub paszy oraz skutków zdrowotnych dla pewnych grup populacji, jak również wszelkich właściwości lub własności, które podnoszą kwestie etyczne lub religijne.

Kiedy kupujemy artykuły spożywcze, często zwracamy uwagę na kolorowe, estetyczne opakowania. Tymczasem, jak wynika z powyższych informacji, należy przede wszystkim wnikliwie sprawdzać, co kryje się w środku. 

Mgr Iwona Boniecka,
Mgr Magdalena Milewska