Antykoncepcja

Antykoncepcja, jako metoda zapobiegania ciąży, znana jest od dawna. Obecnie dla wielu osób jest to temat dość kontrowersyjny, choć naturalna antykoncepcja jest formą świadomego macierzyństwa.

Świadome planowanie rodziny na podstawie obserwacji swego cyklu miesiączkowego nazywamy naturalną antykoncepcją. Nie powoduje ona żadnych niepożądanych objawów ubocznych. Najczęściej wybierana jest przez osoby pozostające w silnym, stałym związku. Wiele kobiet uważnie obserwując swój cykl miesiączkowy, dobrze wie o spodziewanej owulacji. Ból w podbrzuszu, ładniejszy wygląd, więcej energii w połowie cyklu mogą służyć jako objawy pomocnicze do rozpoznania dni płodnych.

Wyróżniamy następujące metody naturalne:

1. Stosunek przerywany
Polega na wycofaniu członka z pochwy tuż przed wytryskiem. Należy pamiętać jednak, że plemniki mogą być obecne w wydzielinie tuż przed całkowitym pozostawieniem nasienia. Metoda ta wymaga od mężczyzny silnej koncentracji i samokontroli. Niejednokrotnie jest przyczyną frustracji i nerwic u obojga partnerów.

2. Obserwacja śluzu szyjkowego – metoda Billingsów Obserwując wydzielinę pochwową, można zauważyć, że tuż po miesiączce jest ona dość skąpa i gęsta, a w miarę wzrostu ilości estrogenów w organizmie kobiety staje się coraz bardziej przejrzysta. W dniach płodnych wydzielana jest w dużych ilościach – podobna do białka jaja kurzego i rozciągliwa. Zadaniem tego śluzu jest stworzenie dogodnych warunków dla przeżycia plemników w drogach rodnych ko-biety. Po dniach płodnych śluz ponownie zmienia swoją konsystencję na gęstą, suchą, tworzącą grudki, żółtą wydzielinę.

Kobieta, która zauważy u siebie takie zmiany, może bardzo dokładnie określić swoje dni płodne. Po nich, aż do pojawienia się miesiączki, następuje okres „suchy”czyli niepłodny. Jest to spowodowane fazą progesteronową w organizmie kobiety. W tych dniach pary, które planują potomstwo, nie osiągną swego celu.

Oczywiście warunkiem stosowania metody obserwacji śluzu jest prawidłowy stan zdrowia pacjentki. Przede wszystkim nie może mieć ona żadnych stanów zapalnych pochwy.

Należy zapamiętać, iż owulacja ma miejsce około czternastego dnia +/– 2 dni przed kolejną miesiączką. Po niej następują dni suche – niepłodne. Jest to wspomniana już faza progesteronowa.

3. Pomiar podstawowej temperatury ciała – metoda termiczna
Jest to metoda dość powszechnie stosowana w celu diagnostyki płodnosci. Polega ona na tym, że kobieta zainteresowana swoją płodnością mierzy codziennie rano temperaturę np. zawsze w jamie ustnej po nocnym, minimum 7-godzinnym wypoczynku. Jest to warunek konieczny, gdyż nieprzespana noc, zmęczenie zmienia temperaturę podstawową. Istotne
jest również to, że aby pomiary były porównywalne, muszą być prowadzone w takich samych warunkach. Kobiety pracujące w systemie zmianowym niestety z tej metody nie mogą korzystać.

Do odnotowywania codziennej temperatury służy gotowy, specjalny arkusz, na który nanosi się pomiary i sporządza wykres temperatury. Następnie obserwując nagły jej spadek i ponowny wzrost, jesteśmy w stanie określić dni płodne.

Celem dokładniejszej oceny płodności można zastosować wspólnie obie metody, wówczas mówimy o metodzie objawowo-termicznej. Ta kombinacja
daje większą pewność.

4. Metoda kalendarzykowa (Ogino-Knausa)
Polega na zaznaczeniu w kalendarzyku pierwszego dnia każdej miesiączki. Aby ocenić, kiedy występuje dzień płodny, trzeba na zapisywanie poswięcić trochę czasu. Zaznaczamy pierwszy dzień każdej miesiączki przez okres np. 6 miesięcy (im dłuższy jest ten czas, tym lepiej) i na podstawie rozpiętości między tymi dniami jesteśmy w stanie określić długość cyklu – czy mamy cykl 28-dniowy, czy 30-dniowy, czy też inny. Określenie długo-ści cyklu jest istotne, gdyż w każdym z nich dni płodne występują w innym czasie. W przypadku cyklu 25-dniowego, dni płodne występują już około 10. dnia cyklu, natomiast w cyklu 32-dniowym dni płodne wystąpią około 16. dnia cyklu. A zatem indywidualna ocena rozpiętości cyklu jest niezwykle
istotna. Ogólnie uważa się, że w połowie między pierwszym dniem miesiączki, a następnym „pierwszym” kolej-nej są dni płodne. Metoda ta jest najskuteczniejsza u kobiet mających cykle regularne. Wymaga długiego czasu obserwacji. Myśląc o antykoncepcji, proszę zauważyć, że dni płodnych w cyklu tak naprawdę jest niewiele. Komórka jajowa według jednych doniesień żyje około 24 godzin po owulacji, a według innych – tylko 6 godzin! Plemniki są zdolne do zapłodnienia (zdrowe i w sprzyjających warunkach) tylko 72 godziny i dlatego znając swój cykl, można z powodzeniem kierować świadomie swoją płodnością.

Metody mechaniczne

Wkładka wewnątrzmaciczna, popularnie zwana spiralą. Jest to kształtka, którą wkłada się do jamy macicy po uprzednim zbadaniu pacjentki i wykluczeniu stanów zapalnych. Jej mechaniczne działanie jest obecnie wspomagane przez dodanie substancji chemicznych lub hormonu. Wkładka z dodatkiem hormonu ma ponadto działanie lecznicze i z powodzeniem jest wykorzystywana do leczenia zaburzeń hormonalnych. Nie powinno się stosować wkładki u kobiet, które jeszcze nie rodziły. Z dużą ostrożnością można ją zakładać po operacjach na macicy. Antykoncepcję mechaniczną starano się wzbogacić o różnego rodzaju metody barierowe jak: kapturki naszyjkowe, diafragmy czy gąbki nasycone środkiem plemnikobójczym.

W Polsce i na świecie dość dużą popularnością cieszą się prezerwatywy, które będąc powszechnie dostępne, stanowią bezproblemową metodę antykoncepcyjną. Nie jest tu wymagana wizyta u lekarza ani wykonywanie dodatkowych badań. Prezerwatywa chroni ponadto przed przenoszeniem chorób wenerycznych, AIDS, chlamydiozą i innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową, jak choćby wirusowe zapalenie wątroby typu B i C. Skuteczność prezerwatywy wynosi ok. 85-98% i jest ona zależna od warun-ków przechowywania jej (wysoka temperatura, słońce, mróz powodują kruszenie się lateksu) i umiejętności stosowania. Prezerwatywa dla kobiet jest podobna do prezerwatywy dla mężczyzn. Można ją stosować bez wizyty u lekarza ginekologa, kupując w aptece bez recepty. Kobieta musi sama ją założyć dopochwowo przed stosunkiem według załączonej instrukcji.

Bez recepty można kupić w aptece środki antykoncepcyjne dopochwowe. Zawierają one preparat, który działa plemnikobójczo oraz przeciwzapalnie. Są to pianki, żele oraz globulki o działaniu plemnikobójczym. U niektórych osób mogą wywoływać uczucie pieczenia i wrażenie pienienia się i w ten sposób zniechęcać do stosowania. Sam fakt, że trzeba je zaaplikować na 20 minut przed stosunkiem również może być deprymujący. Na świecie zarówno kobiety jak mężczyźni poddają się sterylizacji czyli ubezpłodnieniu. W Polsce ta metoda jest zabroniona. Implanty podskórne również nie mają w Polsce rejestracji.

Środki hormonalne

Gdy już kompletnie nie ufamy wspomnianym metodom, a zajście w ciążę byłoby wielce niepożądane, to do dyspozycji, poza abstynencją rzecz jasna, mamy jeszcze środki hormonalne – tabletki, iniekcje z hormonami, plastry.

Środki te blokują naszą naturalną czynność hormonalną (nie występuje owulacja), działając na struktury znajdujące się w mózgu, zmieniają też śluz w pochwie, czyli dodatkowo utrudniają przetrwanie plemnikom. Jest ich szeroka gama. Są tabletki jednofazowe, dwufazowe i trójfazowe. Różnią się one między sobą zmienną zawartością estrogenów i progestagenów w pigułce.

Aby zastosować ten rodzaj antykoncepcji lekarz musi najpierw przeprowadzić badanie ginekologiczne i zlecić badania laboratoryjne, aby wykluczyć pewne stany chorobowe. Należy pamiętać, że środki hormonalne nie pozostają bez wpływu na zdrowie kobiety. Przede wszystkim zwiększają krzepliwość krwi. Jest wiele chorób, które wykluczają podawanie hormonów, dlatego podczas wizyty u ginekologa koniecznie trzeba poinformować lekarza o występujących schorzeniach i branych lekach.

Czy są zatem jakieś korzyści płynące z antykoncepcji hormonalnej? Oczywiście, że tak. Tabletki te są niejednokrotnie stosowane do leczenia zaburzeń hormonalnych. Udowodniono również, że antykoncepcja hormonalna zmniejsza ryzyko wystąpienia raka jajnika. Jak w przypadku innych leków korzyści w ich stosowaniu muszą przewyższać potencjalne skutki uboczne.

Najczęściej stosowane są tabletki jednofazowe, które mają stały skład estrogenowo-progestagenowy. Cieszą się one popularnością ze względu na niską zawartość hormonów, które poza działaniem antykoncepcyjnym regulują krwawienia, leczą trądzik i przetłuszczające się włosy. Zapobiegają też skutecznie bólom miesiączkowym i zmianom nastroju przed miesiaczką.

Niemniej u niektórych kobiet mogą one wywoływać bóle brzucha, migreny, bóle piersi i wiele innych objawów ubocznych. W każdym przypadku konieczna jest konsultacja lekarska. Jak stosować środki antykoncepcyjne? Tabletki zaczynamy przyjmować w pierwszym dniu miesiączki i kontynuujemy ich przyjmowanie przez 21 dni. Po siedmiodniowej przerwie bierzemy kolejne opakowanie. Jeśli zapomnimy wziąć pigułkę, może to wywołać owulację i krwawienie z dróg rodnych. Choroby przebiegające z podwyższoną temperaturą oraz niektóre antybiotyki mogą zmieniać nieco działanie środków antykoncepcyjnych.

Jeżeli codzienne przyjmowanie tabletek może stanowić problem, w sukurs przychodzą plastry antykoncepcyjne. Pierwszy plaster przykleja się pierwszego dnia miesiączki, a następne w odstępach tygodniowych. Plastry są na trzy tygodnie, czwarty tydzień pozostaje wolny, wtedy występuje miesiączka.

Niektóre kobiety nie mogą stosować tabletek zawierających estrogeny. Dla nich odpowiednie będą minipigułki czyli tabletki z samym pro-gestagenem. Są one również zalecane kobietom karmiącym. Tabletki te mogą wywoływać zanik krwawień miesiączkowych, co u nie-których pań może wzbudzić niepokój.

Warto również pamiętać o systematycznym braniu leku. Opóźnienie w przyjęciu kolejnej tabletki ponad 3 godziny wymaga zastosowania dodatkowej ochrony przed zajściem w ciążę.

Zastrzyk antykoncepcyjny

Jest to dawka samych progestagenów podawana w iniekcji jeden raz na 3 miesiące. Preparat ten może niestety wywoływać trądzik, przyrost masy ciała, zanik miesiączkowania. Obserwuje się też powolny powrót płodności po odstawieniu leku.
Jak wspomniałam na wstępie wszystkie środki hormonalne wymagają dużej rozwagi w ich stosowaniu i podanie ich powinno być poprze-dzone konsultacją z ginekologiem.

Tabletka po stosunku

Traktowana jest jako ratunek na skutek pojawienia się nieprzewidzianych okoliczności, jak zsunięcie się prezerwatywy, jej pęknięcie, gwałt. Należy ją przyjąć jak najszybciej po stosunku, ale po konsultacji z lekarzem. Nie należy tej tabletki stosować jako stałej metody antykoncepcyjnej, tylko w razie konieczności. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, która ze wspomnianych metod jest najlepsza. Istotny jest bowiem stan zdrowia kobiety, ilość posiadanego potomstwa, jakość związku partnerskiego, plany prokreacyjne i związany z tym powrót płodności.

Poziom skuteczności

W opracowaniach medycznych dla porównania skuteczności działania antykoncepcji używa się tzw. wskaźnika Pearla. Im wyższy jest ów wskaźnik, tym mniej skuteczna jest dana metoda. Wyraża on odsetek niepowodzeń w grupie 100 kobiet stosujących metodę przez rok.

Według światowego piśmiennictwa wskaźnik ten dla poszczególnych metod kształtuje się następująco:

• Tabletka dwuskładnikowa 0,1-3
• Plaster Evra 0,6-0,9
• Minitabletka gestagenna 0,7-1,1
• Iniekcje (DMPA) 0,3-4
• Wkładka wewnątrzmaciczna 0,2-1,5
• Prezerwatywa 2-15
• Prezerwatywa kobieca 5-15
• Środki plemnikobójcze 4-25
• Stosunek przerywany 4-19
• Krążki i błony dopochwowe 6-20
• Metody naturalne 2-20

Po zapoznaniu się z tymi informacjami łatwiej będzie zdecydować się na własciwą, najlepszą dla siebie formę antykoncepcji, a każdy ginekolog w razie potrzeby będzie służył pomocą i radą.