Łysienie – konsekwencja ewolucji?

We współczesnym świecie wypadanie włosów dotyka coraz więcej mężczyzn i z biegiem lat liczba łysiejących stale rośnie. Zjawisko to obserwujemy głównie w Europie Zachodniej. W naszej szerokości geograficznej włosy wypadają 60% mężczyzn – już po dwudziestym roku życia. W Afryce łysieje co czwarty, a w Azji co siódmy przedstawiciel płci męskiej.

Dermatolog prof. Otto Braun-Falco uważa, że ,,na końcu ewolucji stanie człowiek nieowłosiony”. Jednak, dlaczego cywilizacja zabiera nam włosy, nie udało się nauce dokładnie wyjaśnić. Faktem jest natomiast, że dla wielu mężczyzn wczesna utrata włosów jest znacznym obciążeniem psychicznym, gdyż według powszechnej opinii bujna czupryna jest oznaką urody i sukcesu. Firmy produkujące środki na porost włosów nie narzekają na brak zysku, zaś przeszczepy włosów i sztuczne włosy cieszą się wielkim powodzeniem.

Dlaczego mężczyznom wypadają włosy?
Istnieje pogląd, że czterem spośród pięciu mężczyzn wypadają włosy, ponieważ w „,loterii” genetycznej mieli pecha. Ich mieszki włosowe są nadwrażliwe na pochodną hormonu seksu – testosteron.. W pierwszym stadium wypadania włosów, około 20. roku życia nasada włosów na czole odsuwa się do tyłu i łysieją skronie. W drugim stadium włosy przerzedzają się na czubku głowy i pojawia się tzw. tonsura. Dzieje się tak pomiędzy 30. a 45. rokiem życia, potem łysiejące skronie i tonsura łączą się i wtedy często tworzy się łysina. Ten rodzaj łysienia lekarze określają jako łysienie męskie androgenowe – alopecia masculina androgenetica. Często ten mechanizm łysienia poprzedzony jest w młodszym wieku łojotokiem (przetłuszczaniem się włosów) lub łupieżem tłustym.

Innym rodzajem wypadania włosów, występującym zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, jest łysienie plackowate – alopecia areata. Lekarze przypuszczają, że jego przyczyna ma naturę autoimmunologiczną (błędy w pracy systemu odpornościowego). Powodem utraty włosów może być też silny stres. Na skórze owłosionej głowy tworzą się rozsiane, większe ,,wyspy” bez włosów. Często po roku włosy same odrastają bez leczenia, ale w niektórych przypadkach przebieg jest niepomyślny i pacjenci tracą całe owłosienie głowy.

Jak rosną włosy?
Włosy powstają przez podział komórek w centrach wzrostu na dolnym końcu łodygi włosa (z korzenia w mieszku włosowym). Nowe komórki włosa pną się w górę i wypychają stare komórki na zewnątrz. Na jednym centymetrze kwadratowym skóry na głowie znajduje się 150 mieszków włosowych. Zwierzętom włosy wypadają okresowo – jest to wymiana futra letniego na zimowe.

U człowieka wymiana odbywa się stale – część włosów jest w fazie wzrostu (anagenu), a inna w fazie spoczynku (telogenu). Po fazie spoczynku włosy spadają martwe lub zostają na grzebieniu. Po wypadnięciu jednego włosa tworzy się nowy. Szybkość wzrostu włosa to od 0,3 mm do 0,5 mm dziennie. Mamy około 100 000 włosów na głowie, normalnie wypada nam od 100 do 150 włosów w ciągu jednego dnia. Jeśli przez okres kilku tygodni stracimy więcej włosów niż zazwyczaj, to być może jest to efekt wielu stresów lub objaw jakiejś choroby. Bardzo często po upływie około 10 tygodni od grypy lub innej choroby, z temperaturą powyżej 390C, włosy wypadają obficiej. Wysoka gorączka uszkadza mieszki włosowe i dlatego mamy wrażenie, że włosy wychodzą nam garściami. Na szczęście włosy przestają wypadać po około 3 miesiącach bez leczenia i odrastają.

Bardzo częstą przyczyną wypadania włosów jest niedobór żelaza. Należy wówczas szybko pojawić się u lekarza i wyjaśnić przyczynę niedoboru żelaza. Na przykład wegetarianom zaleca się nieco zmienić sposób odżywiania (czasem zjeść mięso). Pomóc może też żelazo w tabletkach, pod warunkiem, że jest jasno zdiagnozowana przyczyna niedoboru żelaza. Czasem włosy wypadają, gdy pacjenci zażywają za dużo witaminy A, trzeba wówczas odstawić preparaty witaminowe.

Poważnym problemem, któremu oprócz innych objawów może towarzyszyć wypadanie włosów, są choroby tarczycy (nad- lub niedoczynność). Wymaga to jednak szczegółowego badania lekarskiego. Wielu mężczyzn w bezsensowny sposób głoduje, gdyż chcą być szczupli. Niestety, w trakcie kuracji odchudzających włosy tracą połysk, wypadają i często tworzy się łupież.

Przy niewłaściwej diecie włosy mają za mało białka, witamin i mikroelementów, a przecież chodzi o to, żeby być nie tylko szczupłym, ale i owłosionym. Istnieje taka opinia, że łysi mężczyźni są lepszymi kochankami, gdyż mają więcej testosteronu. Z naukowego punktu widzenia jest to błędna teoria i nie ma żadnych podstaw, żeby tak uważać. Poza tym według badań opinii kobiet na temat postrzegania mężczyzn z tendencją do łysienia nie wynika, że są oni mniej atrakcyjni.

Gdy na głowie „coś jeszcze rośnie”
Nie tak dawno nie było żadnego skutecznego leczenia łysienia androgenowego u mężczyzn. Obecnie są na rynku preparaty stymulujące odrost włosów, ale wskazane jest jednoczesne leczenie łupieżu i łojotoku (przetłuszczania się), które sprzyjają wypadaniu włosów.

• Lekiem do stosowania zewnętrznego (do smarowania) jest minoksydil. Odrost jest widoczny dopiero po paru miesiącach, a poprawę stwierdza się u około 30% leczonych pacjentów. Po zaprzestaniu stosowania preparatu włosy nadal wypadają.
• Innym lekiem, podawanym codziennie w dawce 1 mg, jest finasteryd, który zatrzymuje wypadanie włosów i powoduje ich wyraźny odrost. Jest to lek zmniejszający stężenie pochodnej testosteronu odpowiedzialnej za łysienie androgenowe (przy czym stężenie testosteronu jest niezmienione). Leczenie musi być prowadzone stale, gdyż po jego zaprzestaniu, włosy wypadają. Działania uboczne finasterydu są minimalne i cofają się samoistnie po odstawieniu leku.

Wszystkie leki dostępne na rynku wykazują skuteczność, kiedy na głowie wciąż są włosy (jakkolwiek w mniejszej ilości).

„Drugie” włosy
Jeśli mężczyzna czuje duży dyskomfort z powodu łysiny, można zastosować zabieg transplantacji włosów. Najnowocześniejszą techniką przeszczepu jest metoda mini i mikro. Operujący lekarz wywierca mikroskalpelem lub laserem na skórze głowy malutkie dziurki. Następnie wkłada w nie małe transplanty, tak zwane mikroprzeszczepy (o średnicy od 0,7 mm do 1,2 mm), które składają się z dwóch korzeni włosowych. Mikroprzeszczepami buduje się nasadę włosów, a potem wszczepia się miniprzeszczepy (z 3 do 5 korzeniami włosów). W ten sposób obsadza się pozbawioną włosów skórę głowy. Włosy do przeszczepu pobiera się z tylnej części głowy i miejsca po nich się zszywa. Jest to metoda żmudna, długotrwała, droga i wymagająca cierpliwości ze strony lekarza i pacjenta. Zabieg ten wykonuje chirurg specjalista. Jego doświadczenie ma duże znaczenie, gdyż niewłaściwy kąt nachylenia transplantów może spowodować, że przyszłe włosy będą ,,stawać dęba”.

Prostą, szybką i tanią metodą jest kupno peruki. Istotny jest sposób jej umocowania, ale w tym zakresie osiągnięto wielki postęp – są możliwości przyklejania, przypinania do jeszcze istniejących włosów. Nowoczesne peruki są nie do rozpoznania i co szczególnie ważne – można w nich pływać, jeździć na rowerze bez obaw, że zgubimy nasze ,,drugie” włosy.

Co poprawia kondycję włosów?
Nie ma żadnych metod zabezpieczania się przed wypadaniem włosów, ale potrafimy zmniejszyć ryzyko łysienia. Należy odżywiać się w rozsądny sposób, nie stosować drastycznych diet, zwracać uwagę na dostarczanie włosom odpowiedniej ilości żelaza, cynku i witamin, jeść dużo ryb, warzyw i owoców. Dobrze jest również unikać tłustego pożywienia. Mieszki włosowe są tak samo wrażliwe na cholesterol jak naczynia wieńcowe. Badania naukowe potwierdzają, że mężczyźni łysi trzykrotnie częściej chorują na zawał mięśnia sercowego niż ci z gęstymi włosami. Pamiętajmy, że po silnym stresie obserwuje się neurotyczne wypadanie włosów. Jest ono tylko przejściowe, po powrocie sił witalnych organizmu włosy znów rosną.

Skutki leków i terapii
Bardzo często występuje tzw. polekowe wypadanie włosów, określane w ulotkach jako effluvium albo alopecia. Leki, po których może wypadać więcej niż 100 włosów dziennie to: stosowany w dnie moczanowej allopurinol, leki przeciwzakrzepowe, leki obniżające poziom lipidów w surowicy krwi, niektóre leki obniżające ciśnienie tętnicze, leki przeciwnowotworowe i inne. Jeśli jednak w trakcie terapii obserwujemy zwiększone dzienne wypadanie włosów, to zanim odstawimy dany lek, warto skonsultować się z lekarzem.

Oznaka męskości
Wypadanie włosów to jedna z dolegliwości, która w mniejszym lub większym stopniu z wiekiem dotyczy każdego mężczyzny. Dla niektórych jest to ogromny problem, inni całkiem świadomie golą się na łyso, traktując łysinę jako oznakę męskości. Panowie, którzy odczuwają duży dyskomfort z powodu nadmiernego wypadania włosów lub łysienia, mogą wybrać któryś ze sposobów leczenia, co pozwoli im odzyskać dobre samopoczucie.
 

lek. med. Joanna Sołtys
Specjalista dermatolog