Zdrowie mężczyzny – Migrena to nie wymówka

Co to za choroba?
Chciałoby się powiedzieć: „Już starożytni Rzymianie…”, ponieważ migrena jest znana od kilku tysięcy lat. Podstawowy objaw tej choroby to napadowy ból głowy o podłożu naczyniowym. Poprzedzać go mogą lub towarzyszyć mu inne objawy czuciowe lub ruchowe.

Jak często się pojawia, w jakim wieku występuje?
Migrena jest chorobą bardzo rozpowszechnioną. W krajach wysoko rozwiniętych cierpi na nią jedna na 8 dorosłych osób. Migrena jest chorobą ludzi młodych – większość chorych doznaje pierwszego ataku między 25. a 34. rokiem życia, ale napady migrenowe mogą występować w każdym wieku – nawet u kilkuletnich dzieci.
Na czym polega atak migreny?

Ból głowy, który pojawia się w postaci napadu, trwa od kilku do kilkudziesięciu godzin. Typowo ból jest zwykle jednostronny, umiejscowiony za gałką oczną ( pacjent ma uczucie jej wypychania do przodu), w czole i skroni. Zdarza się, że ból występuje naprzemiennie, raz po jednej, raz po drugiej stronie, rzadziej jednocześnie obustronnie. Zwykle jest bardzo silny, narastający przy wysiłku fizycznym i pulsujący. Choremu przeszkadza światło i hałas. Osoba dotknięta bólem migrenowym zwykle izoluje się od otoczenia, najchętniej kładzie się w ciemnym i wyciszonym pomieszczeniu. Często podczas bólu występują nudności i wymioty, po których chory odczuwa niewielką poprawę.
Taki napad bólu głowy jest charakterystyczny dla migreny zwykłej, która występuje najczęściej. Cierpi na nią około 80% chorych.

Czasami zdarza się, że napad bólu głowy poprzedzony jest objawami neurologicznymi, trwającymi przeważnie od kilku do kilkudziesięciu minut, zwanymi aurą. Składają się one na drugą, co do częstości występowania, postać migreny zwanej klasyczną. Objawy stanowiące aurę mogą być różnorodne. Najczęściej zdarzają się zaburzenia wzrokowe – chory widzi zygzakowate cienie, błyski, mroczki lub ma ubytki w polu widzenia. Aura wygląda niekiedy bardzo groźnie – może być pod postacią niedowładu połowiczego – zwykle po stronie ciała przeciwległej do bólu, drętwienia połowiczego, drętwienia języka, trudności w mówieniu lub rozumieniu. Aura migrenowa zwykle ustępuje po pojawieniu się bólu głowy.

Czasem niektóre napady migrenowe kończą się na aurze i ból głowy dalej się nie rozwija.
Osoby cierpiące na ten rodzaj migreny powinny zażywać leki przeciwbólowe już w momencie wystąpienia aury. Jest wtedy szansa, że do bólu głowy nie dojdzie. Po każdym napadzie migrenowym pacjenci czują się zwykle zmęczeni i senni. Między atakami bólu chorzy nie odczuwają żadnych dolegliwości.

Czy to jest choroba dziedziczna?
Najnowsze badania dowodzą, że czynniki genetyczne odgrywają decydującą rolę w patogenezie choroby. Co ciekawe, migrenę dziedziczy się kilka razy częściej po matce niż po ojcu.

Co sprzyja wystąpieniu napadu migreny?
Najczęstszymi czynnikami prowokującymi napad bólu są: hałas, ostre zapachy, silne światło, pozostawanie na czczo, sytuacje stresowe, niektóre pokarmy, np.: żółty ser, czekolada, kakao, cytrusy, alkohol (zwłaszcza czerwone wino), ostre przyprawy, stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych. Czasami, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, pierwszy w życiu napad migrenowy może być spowodowany przez niewielki uraz głowy. Nie znaczy to, że uraz jest przyczyną wystąpienia choroby, a jedynie, że uaktywnił pierwsze jej objawy.

W jaki sposób leczy się migrenę?
Leczenie migreny ma dwa cele: przerwać napad choroby, czyli znieść ból, a następnie –zapobiec wystąpieniu kolejnych ataków. Tylko część pacjentów dotkniętych migreną zgłasza się po pomoc lekarską. Większość radzi sobie sama, stosując w trakcie ataku różne środki przeciwbólowe dostępne bez recepty. Do lekarza trafiają chorzy z ciężkimi lub częstymi napadami choroby. Wstępem do leczenia jest unikanie czynników prowokujących atak.

Wszyscy pacjenci z rozpoznaną migreną wymagają leczenia w okresie napadu. Znajdują tu zastosowanie różne leki, od prostych przeciwbólowych zaczynając, a na wieloskładnikowych kończąc. Ich działanie nie zawsze jest w pełni skuteczne. Chcąc je wzmocnić, należy pamiętać o kilku zasadach:

• im wcześniej przyjęty lek, tym większe prawdopodobieństwo zlikwidowania napadu, bo w fazie rozwiniętego bólu leki często nie skutkują;
• nie każdy lek u danego pacjenta jest skuteczny. Chorzy z długim „stażem migrenowym” wiedzą, który konkretnie lek jest w ich przypadku najlepszy i ten właśnie zażywają;
• dobór właściwego i skutecznego leku nie zawsze jest łatwy i trzeba niekiedy wielokrotnych prób, zanim nastąpi pożądany skutek;
• środek przerywający atak bólu należy mieć zawsze przy sobie, co stwarza większe poczucie bezpieczeństwa.

Wielu pacjentów ma swój własny wypróbowany sposób na przerwanie napadu i najlepiej przy nim pozostać, nie eksperymentując z innymi lekami przeciwbólowymi.

W większości napadów migrenowych objawem towarzyszącym są nudności i wymioty, dlatego też skuteczniejsze będzie podanie leku w postaci czopka doodbytniczego lub, jeżeli istnieje taka możliwość, w postaci zastrzyku domięśniowego czy dożylnego.

Jakie leki?
Medycyna obecnie dysponuje różnymi lekami i kompozycjami leków przeciwbólowych. Leczenie mające na celu przerwanie napadu migreny powinno zaczynać się od ergotaminy i jej pochodnych, które są dostępne na rynku w postaci czystej oraz w mieszankach z kofeiną i środkami przeciwbólowymi. Istnieją różne formy tych preparatów dogodne do stosowania doustnego, podjęzykowego i pozajelitowego.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne i przeciwbólowe to duża grupa różnych, często dostępnych bez recepty, środków farmakologicznych. Najpowszechniejszy jest kwas acetylosalicylowy (popularna aspiryna), ale także ibuprofen, naproxen i paracetamol. Leki z tej grupy wchodzą też w skład gotowych mieszanek przeciwbólowych, jak i robionych według składu podanego przez lekarza.

Wszystkie wymienione leki mogą okazać się skuteczne u jednych i całkowicie bez wpływu na innych. Dlatego dobranie odpowiedniego leku czasem wymaga cierpliwości przy dłuższym oczekiwaniu na wynik. Często środki, które były dotychczas skuteczne, mogą przestać działać i trzeba je wymienić na inne. Czasem napad udaje się przerwać sposobem „domowym”, takim jak zimny okład na czoło, masaż lodem miejsc szczególnie bolesnych, ucisk palcem w tych miejscach. Pomocna może być też akupunktura, ale rzadko udaje się ją zastosować w czasie napadu.

Leczenie zapobiegawcze (profilaktyczne) wdrażane jest zwykle w przypadkach, gdy występuje więcej niż 1-2 napady w miesiącu, a leczenie doraźne nie przynosi efektu. Profilaktyka ma na celu złagodzenie napadów i zmniejszenie ich częstotliwości. Jest wiele grup leków stosowanych w tym celu. O ich doborze decyduje lekarz. Leczenie profilaktyczne prowadzi się zwykle przez kilka miesięcy i przy dobrej skuteczności przerywa się je na pewien czas, co między innymi pozwala na ponowną ocenę częstości napadów. Rezultatów leczenia zapobiegawczego należy oczekiwać dopiero po kilku lub kilkunastu dniach. Większość chorych pomimo profilaktyki, nadal doznaje sporadycznych ataków, które oczywiście wymagają leczenia doraźnego.

Istotnym problemem są objawy uboczne, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu tych leków. W tym wypadku współpraca lekarza z pacjentem jest bardzo ważna, gdyż to chory powinien zdecydować, co jest bardziej dokuczliwe – napady migreny czy też objawy uboczne występujące po lekach stosowanych profilaktycznie.

Jakie są szanse wyleczenia?
Mimo znacznego, w ostatnich latach, postępu w medycynie, nie znaleziono dotychczas żadnego leku, który by prowadził do wyleczenia migreny. Tak więc jest to choroba, z którą nie można się rozstać. Jakkolwiek migrena przebiega często bardzo dramatycznie, pamiętajmy, że nie zagraża ona życiu pacjenta.
Kiedy bezwzględnie należy udać się po pomoc lekarską?
Najczęściej chorzy zgłaszają się do lekarza, jeżeli bóle są na tyle częste lub silne, że uniemożliwiają choremu codzienne funkcjonowanie, a ogólnie dostępne leki przeciwbólowe nie dają efektu. Przeważnie porady lekarskiej szukają pacjenci cierpiący na migrenę klasyczną (czyli migrenę z aurą).

Bezwzględnie należy zgłosić się do lekarza, jeżeli objawy aury przedłużają się, przy każdym napadzie bólu są takie same (dotyczy to przede wszystkim drętwień, niedowładów połowiczych lub ubytków w polu widzenia) i nie ustępują przez wiele godzin. Lekarz zaleci wówczas badania, które powinny wyjaśnić, czy jest to tylko tak ciężko przebiegająca aura migrenowa, czy pod tymi objawami kryją się inne choroby układu nerwowego
 

Lek. med. Ewa Andrzejewska
Specjalista neurolog