Zespół bezdechu sennego

Człowiek poświęca na sen jedna czwartą, czasem jedna trzecią swego życia. Nie do końca poznane jest znaczenie snu dla biologii człowieka, ale ten, kto był go pozbawiony przez kilkadziesiąt godzin doświadczył jak bardzo jest on niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania.

Wyróżniamy różne fazy snu w zależności od jego głębokości oraz zachowania się gałek ocznych. Pierwsze cztery fazy snu z wolnymi ruchami gałek ocznych non-REM (non-rapid eye movement) oznaczone od 1do 4 to powolne przechodzenie ze snu płytkiego (1 i 2) do głębokiego (2 i 4). Ostatnia faza z szybkimi ruchami gałek ocznych REM (rapid eye movement) to czas sennych marzeń. Cykl snu trwa ok. 90 minut i powtarza się w ciągu nocy kilkakrotnie.

Oddychanie w pierwszej fazie non-REM jest fizjologicznie nieregularne i może przyjmować postać oddychania okresowego, naprzemiennie występujących po sobie serii oddechów i bezdechu w kilkunastosekundowych powtarzających się cyklach. Wraz z pogłębianiem się snu oddechy stają się głębsze i wolniejsze. W fazie REM oddychamy nieregularnie, płytko i często.

U osób chorych okresy bezdechu są dłuższe i częstsze, występują w czasie całego snu i prowadzą do niedotlenienia organizmu. Zespół bezdechu sennego rozpoznaje się, gdy bezdechy występują częściej niż 10 razy na godzinę w ciągu snu trwającego min. 6 godzin. Obturacyjny bezdech senny (OBS) spowodowany jest chwilowym zamknięciem dróg oddechowych na poziomie gardła. Ruchy mięśni oddechowych są zachowane, ale powietrze nie dostaje się do płuc. Centralny bezdech senny (CBS) polega na czasowym zaniku bodźców nerwowych do mięśni oddechowych.

Obturacyjny bezdech senny

Ten rodzaj bezdechu występuje najczęsciej, a choroba rozwija się powoli i podstępnie. Pierwszym objawem jest chrapanie, głównie w pozycji na wznak. Pojawia się około dwudziestego roku życia. Później chrapanie pojawia się w każdej pozycji, następuje wzrost masy ciała chorego. Zwykle pomiędzy trzydziestym a czterdziestym rokiem życia pojawiają się bezdechy, manifestujące się przerwami w chrapaniu. Bezdechy powodują niedotlenienie i zaburzenie snu, pojawia się zmęczenie, ból głowy po przebudzeniu i senność w ciągu dnia. Następstwami postępującej choroby są nadciśnienie tętnicze, zawał serca, udar mózgu, zaburzenia rytmu serca. Krótkie momenty dekoncentracji spowodowane nadmierną sennością podczas kierowania pojazdem mogą być przyczyną wypadków drogowych.

Obturacyjny bezdech senny dotyczy głównie mężczyzn w młodym i średnim wieku. Częstość występowania zespołu jest trudna do oceny, gdyż większość przypadków pozostaje prawdopodobnie nierozpoznana. W różnych badaniach waha się od 0.7 do 1.3%. Szacuje się, że w Polsce może być od 75 do 125 tys. chorych na OBS.

Chorobę wykrywa się poprzez badanie snu u pacjentów z objawami choroby. W celu łatwego określenia ryzyka występowania OBS wykorzystuje się ankietę z pytaniami o objawy choroby.
Ankieta Kliniki Chorób Płuc Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie:

Suma punktacji części I kwestionariusza ( pytania: 2,3,4,8,12,15,20) określa prawdopodobieństwo występowania OBS u danego pacjenta:

• od -5 do 0 pkt. – małe,
• od +1 do +3 pkt – średnie,
• +4 i +5 pkt – duże prawdopodobieństwo.

Jeśli część II kwestionariusza (pytania 1, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 13, 14) zostanie oceniona na więcej niż +1 pkt przemawia to za ciężkiej postaci choroby.

Odpowiedzi twierdzące na pytania nr 16 i 17 mówią o konieczności wdrożenia leczenia, jeżeli choroba zostanie potwierdzona. Palenie tytoniu (pytanie 18) może pogarszać rokowanie.

Pytanie 19 wskazuje na możliwość występowania zaburzeń snu wynikających z charakteru pracy, np. praca w systemie zmianowym.

Pozycja 20 ankiety służy do oceny otyłości, +1 jeśli BMI>29, 0 jeśli nie.

Rozstrzygającym badaniem w rozpoznawaniu zespołu bezdechu sennego jest polisomnografia. Rejestruje ono parametry snu i określa wskaźnik bezdechów na godzinę (AHI). W łagodnym zespole AHI < 20, w umiarkowanym mieści się pomiędzy 20 a 50.  AHI powyżej 50 świadczy o ciężkim nasileniu choroby.

Przeciwdziałania chorobie

Istotnym czynnikiem nasilającym bezdechy jest otyłość. Dlatego wskazana jest utrata masy ciała, co może przynieść złagodzenie objawów choroby. Wymuszenie spania na boku lub na brzuchu przez wszycie piłki tenisowej w plecy pidżamy też przynosi pozytywne skutki. Bardzo ważne jest unikanie alkoholu w godzinach wieczornych. Nawet niewielkie jego dawki wypite przed snem wyraźnie nasilają zaburzenia oddychania. Podobne działanie mają leki nasenne i uspakajające.

W wybranych przypadkach możliwe jest leczenie operacyjne polegające na plastyce podniebienia, ewentualnym usunięciu migdałków i korekty przegrody nosa, ewentualnym usunięciu polipów.

Podstawową metoda leczenia jest oddychanie powietrzem podawanym do dróg oddechowych pod stałym dodatnim ciśnieniem. Uzyskuje się to za pomocą urządzenia wytwarzającego stałe ciśnienie od 1 do 20 cm słupa wody i tłoczącego giętka rurką połączoną z maską szczelnie przylegającą wokół nosa śpiącego. Pozytywne ciśnienie usztywnia drogi oddechowe utrzymując ich drożność w czasie oddychania. U leczonych chorych szybko normalizuje się oddychanie w czasie snu. Stopniowo dochodzi do redukcji masy ciała, normalizacji ciśnienia tętniczego i co najistotniejsze maleje ryzyko nagłego zgonu.
 

lek. med. Sławomir Wędzicha
specjalista pulmonolog