Łagodny rozrost stercza

Łagodny rozrost stercza - BPH (benign prostatic hyperplasia) jest najczęstszą chorobą gruczołu krokowego i przyczyną zaburzeń w opróżnianiu pęcherza u starszych mężczyzn. Dolegliwości związane z oddawaniem moczu, a spowo¬dowane rozrostem stercza, pojawiają się zwykle po ukończeniu 50. roku życia i nasilają się z wiekiem. W Polsce problem dyskomfortu w oddawaniu moczu dotyczy prawie 2 milionów mężczyzn. W roku 2000 operacyjnie leczono w naszym kraju prawie 20 000 osób z powodu objawowego łagodnego rozros¬tu stercza.

Potrafimy już pomóc
Łagodny rozrost stercza rozumiany tradycyjnie to związana z wiekiem, rozwijająca się powoli choroba, cechująca się przede wszystkim stopniowym powiększaniem gruczołu krokowego, co powoduje naras¬tanie przeszkody pod pęcherzowej i wzrost dolegliwości.

Ludność świata, w tym także Polski, starzeje się nieprzerwanie. Odsetek mężczyzn starszych niż 65 lat, który wynosił w 1995 roku 4,2%, wzrośnie do 9,5% populacji w roku 2025. Prognozy statystyczne wskazują na powolny, ale stały wzrost liczby mężczyzn odczuwających trudności w oddawaniu moczu i oczekujących skutecznego rozwiązania problemu zaburzeń funkcji dolnych dróg moczowych.

Jest to następstwem nie tylko wydłużenia średniej długości życia mężczyzn, ale też wzrostu świadomoś¬ci zdrowotnej i pragnienia zachowania komfortu życia mimo upływu lat oraz zwiększeniem dostępnoś¬ci usług medycznych. Przewiduje się, że w niedalekiej przyszłości konieczne będzie leczenie niemal połowy męskiej populacji w grupie, która ukończyła 60. rok życia. Zdecydowana większość wymagać będzie postępowania farmakologicznego, pozostali - bacznej obserwacji lub zabiegu operacyjnego.

Na czym polega problem?
Gruczoł krokowy zwany też sterczem (fac. prostata) należy do układu męskich narządów płciowych. Jest nieparzystym organem zbudowanym z nabłonka gruczołowego wyściełającego kanaliki i pęcherzyki oraz stanowiącej zrąb istoty włóknisto-mięśniowej. Miąższ gruczołu zawiera 30-50 jednostek cewkowo-- pęcherzykowych zakończonych przewodami wyprowadzającymi, które uchodzą do cewki w okolicy wzgórka nasiennego.

Stercz położony jest na dnie miednicy mniejszej, za spojeniem tonowym i przylega od dołu do pęcherza moczowego, stanowiąc podporę jego dna. Wielkość i kształt stercza, zbudowanego z dwóch płatów bocznych połączonych spoidłem, porównywany jest zwykle do kasztana jadalnego lub odwróconego stożka. Prawidłowe wymiary stercza u dojrzałego mężczyzny: 3 x 4 x 2,5 cm, masa 20 g. Przez miąższ gruczołu przebiegają: parzyste przewody wytryskowe i tylny odcinek cewki moczowej.

Funkcja stercza zależy w znacznym stopniu od wpływu męskich hormonów - androgenów, Wydzielina stercza stanowi ok. 15-25% objętości nasienia i odgrywa znaczącą rolę w prokreacji. Z położenia ster¬cza pod pęcherzem I wokół cewki tylnej wynika jego ścisły związek z układem moczowym. Choroby stercza mogą powodować wiele nieprawidłowości i niekorzystnych następstw zarówno w dolnych, jak i górnych drogach moczowych.

Łagodny rozrost stercza jest nieuniknioną chorobą starszych mężczyzn niezależnie od rasy, szerokości geograficznej czy pochodzenia społecznego. Zmiany patomorfologlczne świadczące o łagodnym rozroś¬cie występują u 70% mężczyzn powyżej 60. roku życia i u niemal 90% starszych niż 80 lat Powiększa¬jący się stopniowo gruczolak z jednej strony spycha obwodowo tkankę właściwego miąższu gruczołu krokowego, powodując jej zanik, a z drugiej uciska cewkę moczową, zwiększając opór, jaki musi poko¬nać pęcherz celem wydalenia moczu na zewnątrz. Zalegający po ukończeniu mikcji mocz sprzyja częstym nawrotom infekcji, podtrzymuje stany zapalne, ułatwia powstawanie złogów.

Etiologia łagodnego rozrostu stercza jest wielokierunkowa, nadal niepoznana całkowicie. Zwiększenie ilości i wielkości komórek gruczolaka rozpoczyna się około 30. roku życia. W tym czasie ma charakter mikroskopowy. Łagodny rozrost stercza po 40. roku życia występuje u ok. 20% mężczyzn, po 50. roku życia u ok. 50%, a po 60. roku życia u ok. 70%. Choroba częściej występuje u mężczyzn otytych. Kolej¬ne czynniki to; siedzący tryb życia, choroby weneryczne, wstrzemięźliwość płciowa oraz stany zapalne dróg moczowych. Objawy rozrostu stercza częściej rozpoznaje się u mężczyzn spożywających dużą ilość mięsa i małą ilość warzyw. Ustalono, że nadmierne spożywanie mleka również stanowi czynnik ryzyka. Inne czynniki ryzyka to: alkohol, nadmierna ilość ostrych przypraw oraz stres i napięcia nerwowe.

Łagodny rozrost stercza zarówno klinicznie, jak i patofizjologicznie przebiega zwykle powoli i łagodnie, nie stanowiąc groźby ciężkich powikłań czy zagrożenia życia. W wyjątkowych przypadkach, jeśli choro¬ba jest nieleczona lub leczona niewłaściwie, może spowodować wiele niekorzystnych zmian I powikłań.

Nocne wędrówki...
Większość urologów jest zgodna, że najważniejszą cechą powiększającego się stercza jest przeszkoda pod pęcherzowa, z wtórnym oddziaływaniem na pęcherz. Przeszkoda poniżej pęcherza jest główną przyczyną licznych zmian patologicznych zarówno w dolnych, jak i górnych drogach moczowych, Dolegliwości związane z opróżnianiem pęcherza, które są zwykle powodem poszukiwania fachowej pomocy, narastają stopniowo, aż do istotnego utrudnienia normalnego życia rodzinnego, zawodowego czy społecznego.

Częstomocz dzienny i nocny, naglące parcia na mocz, niemożność powstrzymania mikcji, moczenie mimowolne, oraz konieczność wyczekiwania na rozpoczęcie mikcji, zmienność lub osłabienie stru¬mienia moczu, wydłużenie czasu mikcji, wykapywanie moczu z cewki oraz uczucie zalegania moczu w pęcherzu po mikcji mogą zmieniać okresowo intensywność i stopień uciążliwości dla chorego.

Dolegliwością występującą najczęściej jest konieczność oddawania moczu w nocy. Częstomocz dzien¬ny i naglące parcia mogą wręcz uniemożliwiać chorym opuszczanie domu w obawie przed niemożnoś¬cią znalezienia na czas toalety, Natomiast częste nocne wizyty w toalecie utrudniają wypoczynek nie tylko mężczyźnie, ale bywa również - jego partnerce. Ostre zatrzymanie moczu może nastąpić w dowolnym okresie choroby. Jest zwykle następstwem powolnego narastania przeszkody lub spowodowanego nad¬użyciem alkoholu, ostrych przypraw czy przechtodzeniem przekrwienia i obrzęku w obrębie miednicy mniejszej. Obawa przed tym niekorzystnym zdarzeniem i przed koniecznością leczenia chirurgicznego jest przez wielu chorych postrzegana jako istotny czynnik obniżający jakość życia,
Badanie

Rozpoznanie łagodnego rozrostu stercza ustala się na podstawie:
1. Badania podmiotowego (wywiad lekarski)
2. Badania przedmiotowego (badanie fizykalne chorego)
3. Badań laboratoryjnych
4. Badań obrazowych

Badania zalecane u każdego chorego obejmują: szczegółowy wywiad lekarski, punktową ocenę objawów ze strony dolnych dróg moczowych, badanie per rectum stercza, badanie ogólne moczu, określenie czynności nerek, oraz oznaczenie zawartości PSA we krwi. Podstawę diagnostyki stanowi dokładny wywiad obejmujący rodzaj i okres trwania dolegliwości, przebyte choroby i operacje w mied¬nicy mniejszej i układzie moczowym, ogólny stan zdrowia, przyjmowane przewlekle leki oraz akty¬wność seksualną mężczyzny.

Dokładne badanie palcem przez odbytnicę i oznaczenie zawartości PSA stanowi niezbędny, niezwykle ważny element rutynowego postępowania diagnostycznego. Kompleks diagnostyczny uzupełniają: ultra¬sonografia przezpowłokowa i przezodbytnicza oceniające wielkość, konfigurację, strukturę wewnętrzną stercza i stan górnych dróg moczowych.

Warto pamiętać, że objawy sugerujące wstępnie łagodny rozrost stercza u około 30% mężczyzn są spo¬wodowane przez inne choroby lub stany patologiczne. W rozpoznaniu różnicowym należy uwzględnić: rak stercza, zwężenie cewki moczowej, kamicę, rak i zapalenie pęcherza moczowego.

Jak leczyć?
Celem leczenia łagodnego rozrostu stercza jest wyeliminowanie lub złagodzenie dolegliwości choro¬bowych, zapobieżenie powstaniu powikłań oraz zniesienie przeszkody podpęcherzowej, będącej główną przyczyną niekorzystnych następstw choroby.

Możliwości terapeutyczne to obecnie między innymi baczna obserwacja, leczenie farmakologiczne i różne formy leczenia operacyjnego. Baczną obserwacją objęci są chorzy odczuwający jedynie niewielkie dolegliwości. Akceptujący istniejący stan rzeczy wymagają wyłącznie corocznego badania wykonanego przez specjalistę urologa w ramach aktywnego nadzoru medycznego. Znaczna część mężczyzn z miernie lub umiarkowanie nasilonymi dolegliwościami kwalifikuje się do leczenia farmakolo¬gicznego.

Duża uciążliwość utrudnień z oddawaniem moczu obniża znacząco jakość życia chorego. Obecność niekorzystnych następstw przeszkody podpęcherzowej wskazuje na konieczność leczenia operacyj¬nego BPH. Klasycznymi metodami leczenia chirurgicznego są: operacyjne wyłuszczenie gruczolaka, elek¬tro resekcja przezcewkowa gruczolaka stercza - TURP (transurethral resection of the prostatę) i przezcewkowe nacięcie szyi pęcherza i stercza - TUIP (transurethral incision ofthe prostatę),

Wybór właściwej metody leczenia zależy od stanu zaawansowania choroby, wieku i ogólnego stanu zdrowia chorego, umiejętności i predyspozycji lekarza leczącego oraz oczekiwań i życzeń pacjenta,
Leki dostępne obecnie na naszym rynku pochodzą z następujących grup:

• preparaty pochodzenia roślinnego,
• leki blokujące receptory alfa adrenerglczne
• leki wpływające na środowisko hormonalne stercza.

O sukcesie w leczeniu łagodnego rozrostu stercza, choroby nlezagrażającej życiu pacjenta, decydu¬je prawidłowe ustalenie rozpoznania, trafny wybór metody i profesjonalne przeprowadzenie leczenia. W ocenie efektywności każdej z metod postępowania terapeutycznego należy zachować rozsądek i umiar, pamiętając o takich cechach BPH, jak samoistna zmienność nasilenia objawów, czy powolny, naturalny przebieg choroby. Przy wyborze jednej z metod zabiegowych należy zawsze uwzględniać jej wpływ na życie seksualne pacjenta.

Lek. med. Robert Dobosz,
Specjalista urolog