Dlaczego powinieneś posiadać wiedzę na temat HIV I AIDS?
Liczba osób zakażonych HIV, a w następstwie tego chorych na AIDS, wciąż wzrasta. Istotny jest również fakt, że w przeciwieństwie do tego, co często mówią ludzie, każdy - bez względu na swoją przynależność rasową, wyznanie religijne lub orientację seksualną - może zostać zakażony. W związku z tym wiedza na temat HIV i AIDS jest niezbędna każdemu człowiekowi.
1. Czy prawdą jest, że problem AIDS należy już do przeszłości?
Nie, nie jest to prawdą. Na świecie każdego dnia zakaża się HIV około 14 tys. osób, a około 8 tys. osób każdego dnia umiera z przyczyn związanych z HIV/AIDS. W Polsce każdego roku wykrywa się ponad 500 zakażeń HIV. Epidemia jest obecna na świecie od ponad dwudziestu lat. Pomimo działań zapobiegawczych oraz programów edukacyjnych skierowanych do społeczeństwa, liczba nowych zakażeń stale rośnie, a prognozy wskazują, że ta tendencja będzie się nadal utrzymywać. Wiele osób nie dostrzega potencjalnego niebezpieczeństwa związanego ze swoim ryzykownym zachowaniem i możliwością zakażenia się w przeszłości. HIV i AIDS są problemem zarówno dnia dzisiejszego, jak i jutrzejszego.
HIV i AIDS w Polsce - dane od początku epidemii (1985 r.) do końca czerwca 2006 roku
- 10.203 zakażonych ogółem
- 5.344 zakażonych w związku z używaniem narkotyków
- 1.784 zachorowań na AIDS
- 819 chorych zmarło
2. Czy naprawdę każdy może zakazić się HIV lub mieć AIDS?
Tak. Każdy, bez względu na pochodzenie rasowe, religię lub orientację seksualną, kto odbywa stosunek płciowy bez zabezpieczenia, jest narażony na zakażenie. Zarówno to, co robisz oraz to, czego nie robisz, może narazić Cię na ryzyko zakażenia HIV. Epidemia swoim zasięgiem objęła na świecie już wszystkie państwa. W niektórych z nich poziom zakażeń jest wyższy niż w innych. Także główne drogi przenoszenia się HIV różnią się w zależności od kraju. Niemniej jednak codziennie na świecie wiele osób zakaża się HIV. Do większości z tych zakażeń dochodzi poprzez kontakty seksualne.
3. Czy wiesz czym jest HIV?
HIV to nazwa wirusa, pochodząca od skrótu angielskiej nazwy human immunodeficiency virus, co po polsku oznacza: ludzki wirus upośledzenia odporności. HIV może rozwinąć się w AIDS po upływie 6 – 11 lat. Nasz organizm wyposażony jest w mechanizm obronny – system immunologiczny, który zwalcza atakujące nas infekcje oraz choroby. HIV powoli osłabia ten system, aż do jego ostatecznego zniszczenia. Wirus może przez wiele lat dokonywać uszkodzeń w systemie immunologicznym, zanim osoba za-każona zacznie chorować. Osoba żyjąca z HIV może mieć dobre samopoczucie i nie wiedzieć nawet o tym, że jest zakażona wirusem. Zakażenia HIV nie można rozpoznać po wyglądzie! To, że ktoś jest zakażony HIV, nie musi oznaczać, iż ma AIDS, ani że wkrótce będzie poważnie chory.
4. Czy wiesz czym jest AIDS?
Od angielskiej nazwy acquired immunodeficiency syndrome, po polsku zespół nabytego upośledzenia odporności – to końcowy etap zakażenia HIV, charakteryzujący się wystąpieniem chorób definiujących AIDS, pojawiający się zwykle po wielu latach trwania infekcji HIV. AIDS nie jest pojedynczą chorobą, lecz zespołem objawów różnych chorób, które w charakterystyczny sposób atakują osoby zakażone HIV. Wiele z tych chorób występuje powszechnie i nie są one zwykle szkodliwe dla osób z nieuszkodzonym systemem immunologicznym. Niemniej jednak dla kogoś, kto ma poważnie uszkodzony system odpornościowy, niektóre z tych chorób mogą być nawet śmiertelne.
5. Istnieją tylko 3 drogi przenoszenia HIV:
- poprzez kontakty seksualne,
- poprzez zakażoną HIV krew,
- z zakażonej HIV matki na jej dziecko.
Przez 25 lat trwania epidemii HIV/AIDS nie poznano innych dróg przenoszenia zakażenia!
6. Czy osoby zakażone HIV mogą mieć dzieci?
TAK. Jeśli kobieta zakażona HIV wie o swojej infekcji, podczas ciąży pozostaje pod opieką nie tylko ginekologa-położnika, ale także specjalisty od terapii AIDS, wówczas szanse na urodzenie zdrowego dziecka wynoszą ponad 98%.
W przypadku pary, w której zakażony HIV jest mężczyzna również możliwe jest bezpieczne posiadanie dzieci. Plemniki nie przenoszą wirusa, który znajduje się w innych komórkach płynu nasiennego. Dokładne „wypłukanie” plemników (opracowano metody pozwalające na to) i podanie ich kobiecie chroni ja przed zakażeniem. A jeśli kobieta nie będzie zakażona HIV dziecku nic nie grozi.
Ryzyko przeniesienia zakażenia podczas ciąży, porodu lub podczas karmienia piersią noworodka – jeśli kobieta nie wie o swoim zakażeniu – wynosi około 40%. Jeśli kobieta wie o zakażeniu, a podczas ciąży pozostaje pod opieką nie tylko ginekologa-położnika, ale także specjalisty zajmującego się terapią osób zakażonych, wówczas ryzyko to wynosi około 1%.
7. Ważna jest znajomość dróg, którymi wirus HIV nie jest przenoszony:
- Nie przenosi się przez kichanie, kaszel, przebywanie z osoba zakażoną w tym samym miejscu lub komunikacji miejskiej
- Nie przenosi się przez ugryzienia owadów lub zwierząt
- Przez wspólne używanie sztućcy, ręczników, toalety, wanny, basenu
- Przez dotyk
8. Kiedy uzyskasz pewność, że jesteś HIV pozytywny?
Zakażenie HIV rozpoznać można tylko po wykonaniu testu w kierunku obecności przeciwciał anty-HIV. W innych badaniach laboratoryjnych wykonywanych z różnych przyczyn, np. w ramach badań okresowych w pracy, nie można stwierdzić zmian, które świadczyłyby o zakażeniu HIV.
9. Czy w przypadku wykrycia u Ciebie wirusa HIV polskie prawo nakazuje Ci zgłosić to Twojemu pracodawcy?
W większości rozwiniętych krajów świata poufność danych medycznych jest prawem pacjenta, a pracownicy służby zdrowia mają obowiązek zachowania tajemnicy dotyczącej stanu zdrowia i wyników badań swoich pacjentów. Warto też pamiętać, iż osoby żyjące z HIV, świadome swego zakażenia, zwykle chronią innych przed kontaktem ze swoją krwią. Problem jednak w tym, iż nie wszyscy wiedzą o swoim zakażeniu. Dlatego, zamiast poszukiwać informacji o czyimś zakażeniu lepiej jest zawsze traktować krew innej osoby jako potencjalnie zakaźną i przestrzegać podstawowych zasad higieny.
Rekomendacje, dotyczące sposobu traktowania HIV/AIDS w środowisku pracy, Międzynarodowa Organizacja Pracy opublikowała w 2001 roku . Zawierają one szereg norm postępowania adresowanych do wszystkich aktorów, współtworzących środowisko pracy, przytaczamy następujące:
- Nie można wymagać testów na obecność HIV przy przyjmowaniu do pracy ani przy przedłużaniu zatrudnienia.
- Test na obecność HIV nie powinien być warunkiem uczestnictwa i korzystania z powszechnego ubezpieczenia społecznego, zakładowych programów ubezpieczeniowych ani ubezpieczenia zdrowotnego.
- Obowiązkowe badania lekarskie nie powinny obejmować testu na obecność HIV.
- Firmy ubezpieczeniowe nie powinny wymagać testów na obecnooeć HIV przed podjęciem się ubezpieczenia danego stanowiska pracy. Kalkulację składek należy przeprowadzić według danych epidemiologicznych, dotyczących całej populacji.
- Dotyczące HIV/AIDS informacje na temat pracowników powinny być ściśle poufne i przechowywane wyłącznie w dokumentacji medycznej pracownika.
- Pracownicy nie powinni być zmuszani do informowania swoich kolegów o stanie zdrowia.
- Pracownicy zakażeni HIV lub chorzy na AIDS nie powinni być traktowani gorzej niż pracownicy chorzy na inne poważne dolegliwości (dotyczy zasiłków, płac, awansów).
- Dopóki zakażony/chory może daną pracę wykonywać (nie ma ku temu medycznych przeciwwskazań), powinien mieć normalne poczucie bezpieczeństwa zatrudnienia i mozliwości przeniesienia się lub awansu.
- Pracodawcy powinni w porozumieniu z przedstawicielami pracowników – w rozsądnych granicach – pójść na rękę pracownikom chorym na AIDS i dolegliwości pochodne, umożliwiając im: zmianę czasu pracy, specjalistyczne wyposażenie, przerwy wypoczynkowe, korzystanie z badań lekarskich, zwolnień chorobowych, pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy, powrót do pracy po przerwie na leczenie.
- Zakażenie HIV nie może być powodem zwolnienia z pracy.
10. Czy to, że jesteś HIV pozytywny oznacza, że masz AIDS?
Wynik ujemny (negatywny) oznacza, że nie znaleziono przeciwciał anty-HIV. Ale jeśli badanie wykonano za wcześnie, nie musi być prawdą, że nie doszło do zakażenia HIV. Jeśli badanie wykonano przed upływem 12 tygodni od potencjalnego momentu zakażenia, wówczas wynik testu może być fałszywie ujemny. Nie można bowiem wykluczyć, iż doszło do zakażenia, a tylko nie powstała dostatecznie duża ilość przeciwciał przeciwko wirusowi, tylko test ich „nie zauważył”. Ten okres od zakażenia do momentu pojawienia się przeciwciał anty-HIV nosi nazwę okienka serologicznego. Jeśli minęło 12 tygodni i więcej od „ryzykownego zachowania”, a wynik testu jest ujemny, oznacza to, iż w 100% nie doszło do zakażenia.
Pozytywny wynik testu. Oznacza to, że przeciwciała anty-HIV zostały wykryte w Twojej krwi, a więc jesteś zakażony HIV. Osoba, która otrzymała pozytywny wynik testu, będzie już zakażona przez całe życie. Pozytywny wynik testu nie wskaże jednak, kiedy dana osoba się zakaziła, lub kiedy zachoruje na AIDS. Pozwoli jednak w sposób fachowy prowadzić kontrolę systemu odporności tego człowieka oraz zastosować leczenie, które będzie opóźniało postęp choroby i chroniło pacjenta przed innymi infekcjami. Każdy, kto chce się poddać testowi, powinien przemyśleć bardzo dokładnie, dlaczego robi ten test. Musimy zdać sobie sprawę również z tego, jakie znaczenie będzie miała dla nas wiadomość o pozytywnym wyniku testu. Warto zastanowić się również nad tym, czy w przypadku, gdy nie zdecydujemy się na wykonanie testu, będziemy mogli nadal żyć spokojnie.
Gdzie najlepiej zrobić test na HIV?
Najbezpieczniej wykonać test w Punktach Konsultacyjno - Diagnostycznych, w których testy wykonywane są bezpłatnie i ANONIMOWO, prowadzone jest także poradnictwo przed i po teście. http://www.aids.gov.pl/index.php?page=testy
11. Czy istnieje wysokie ryzyko zakażenia HIV lub AIDS przebywając lub pracując z kimś zakażonym, codziennie przez dłuższy okres czasu?
NIE. Wirus nie przenosi się w kontaktach socjalnych. Osoby żyjące z HIV, dzięki dostępnym obecnie lekom antyretrowirusowym, znacznie dłużej są w stanie normalnie żyć, powinny więc móc także normalnie pracować, by móc zarabiać na swoje utrzymanie.
12. Co oznacza dla Ciebie wykrycie wirusa HIV?
Zrobienie sobie testu jest bardzo osobistą decyzją. Jedynie bezpośrednio zainteresowana osoba powinna zadecydować o tym, czy wykonać to badanie. Należy bardzo poważnie przemyśleć swoje postanowienie ze względu na emocjonalne konsekwencje z tym związane. Poznanie prawdy i stwierdzenie, że jest się zakażonym HIV może całkowicie zmienić nasze dotychczasowe życie. Bardzo istotna jest wówczas pomoc doświadczonego lekarza lub psychologa, profesjonalnie zajmującego się poradnictwem w tej dziedzinie. Profesjonalnie przeprowadzone poradnictwo uświadomi w pełni, co oznacza wykonanie testu. Stwierdzenie u badanej osoby zakażenia HIV może być silnie stresującym wydarzeniem i wywołać poważne zmiany zarówno w psychice, jak i w całym życiu człowieka.
15. Czy HIV można wyleczyć?
Nie. W chwili obecnej jedynie zapobieganie jest skutecznym sposobem zahamowania rozprzestrzeniania się HIV. W praktyce oznacza to bezpieczniejszy seks zawsze z użyciem prezerwatywy, nie używanie wspólnych igieł czy strzykawek w przypadku zażywania narkotyków drogą dożylną. Odpowiednie leczenie chorób przenoszonych drogą płciową, wczesne zapobieganie infekcjom oportunistycznym, więcej informacji o wymaganej diecie, ćwiczenia fizyczne i unikanie stresu, pomogą zwolnić postęp choroby i oddalą wystąpienie AIDS.
16. Czy istnieje szczepionka chroniąca przed zakażeniem HIV?
Nie. Ze względu na to, że HIV jest skomplikowanym oraz często mutującym się wirusem i wykrywane są wciąż nowe jego podtypy, trudno jest otrzymać efektywną szczepionkę. Mimo wielu badań eksperymentalnych i otrzymania kilkunastu prototypów szczepionek, dotychczas nadal brak danych dowodzących ich wysokoprocentowej skuteczności. Opracowanie oraz przetestowanie szczepionek w aspekcie ich bezpieczeństwa jest procesem długotrwałym i wymagającym wielu badań klinicznych.
17. Jakie rodzaje aktywności seksualnej są bardziej ryzykowne?
W chwili obecnej nie ma pewności, jaki jest poziom ryzyka zakażenia HIV podczas stosunku oralnego. Stopień ryzyka wzrasta, gdy zakażona sperma lub wydzielina pochwowa znajdą się w ustach partnera. Pęknięcia lub nawet małe ranki wewnątrz ust lub na wargach mogą umożliwić przeniknięcie wirusa. Odnotowano bardzo niewiele przypadków przeniesienia zakażenia HIV przez stosunek oralny i uważa się, że jest to droga zakażenia o stosunkowo niskim stopniu ryzyka. W przypadku seksu oralnego nadal nie ma jednak pewnej odpowiedzi. Im więcej jest osób, z którymi odbywasz stosunki płciowe z penetracją bez użycia odpowiedniego zabezpieczenia, tym większe prawdopodobieństwo, że w końcu trafisz na osobę zakażoną HIV i ulegniesz zakażeniu. Te same zasady dotyczą Twojego partnera.
Wiadomo jednak, iż pewne techniki seksualne są bardziej ryzykowne.
- Kontakty analne (doodbytnicze) pociągają za sobą największe ryzyko zarówno dla strony „biernej”, jak i „czynnej”.
- Kontakty waginalne (dopochwowe) są bardziej ryzykowne dla kobiet, niż dla mężczyzn.
18. Jak można sprawić, że seks będzie bezpieczniejszy?
W dobie AIDS nie ma już bezpiecznego seksu. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, w którym oboje partnerzy są dla siebie pierwszymi w życiu, a potem zachowują bezwzględną wzajemną wierność. W innych sytuacjach seks może być tylko bezpieczniejszy. Prezerwatywa dobrej jakości, właściwie założona, używana od początku do końca kontaktu seksualnego zmniejsza ryzyko zakażenia HIV w ponad 90%. Nie jest prawdą, iż prezerwatywy mają „mikropory”, przez które przedostaje się wirus i plemniki.
Skuteczność prezerwatyw w zapobieganiu transmisji HIV potwierdzano wielokrotnie w badaniach prowadzonych wśród stałych par heteroseksualnych, w których jedno z partnerów było zakażone HIV, drugie nie: w parach, które konsekwentnie używały prezerwatyw przy każdym kontakcie seksualnym osoba niezakażona HIV pozostawała niezakażoną.
19. Zażywanie narkotyków a HIV
Bardzo łatwo jest zakazić się HIV, wstrzykując sobie narkotyki lub inne substancje i używając wspólnie tych samych igieł, strzykawek lub innych akcesoriów przy mieszaniu narkotyków, co osoba zakażona HIV. Równie łatwo można zakazić się HIV od osoby, która używa igły wraz z innymi. W sprzęcie do iniekcji osoby przyjmującej narkotyki zawsze znajduje się pewna ilość krwi – w końcówce strzykawki i w świetle igły. Nie ma sposobów dezynfekcji plastikowych, jednorazowych strzykawek, które dawałyby 100% gwarancję, że ich użycie nie pociągnie za sobą ryzyka zakażenia którymś z zakażeń przenoszonych poprzez krew.
Materiał opracowano na podstawie informacji Krajowego Centrum ds. AIDS w Polsce