Dieta w otyłości

Kiedy mówimy o otyłości ?

O otyłości mówimy w przypadku gdy przyrost masy ciała wynosi 20% powyżej należnej masy ciała.
Procent nadwagi oblicza się wg. wzoru Broca:
% nadwagi = (masa ciała rzeczywista – należna masa ciała)/ należna masa ciała x 100

Należną masę ciała (NMC) można określić na podstawie wzrostu (H) i płci (K/M) za pomocą wzoru Lorentza:

(K) NMC = H – 100 – (H - 150)/2
(M) NMC = H – 100 – (H – 150)/4

Do oceny i klasyfikacji masy ciała poszczególnych osób można również wykorzystać wskaźnik BMI (Body Mass Index), gdzie BMI = masa ciała (kg) / wysokość (m² )

Przyczyny otyłości:

• Czynniki środowiskowe: spożywanie w nadmiarze wysokoenergetycznej żywności, pojadanie między posiłkami, siedzący tryb życia, rodzaj wykonywanej pracy, czynniki emocjonalne,
• Czynniki genetyczne
• Czynniki neurohormonalne (np. niedoczynność przytarczyc, urazy mózgu)
• Ponadto w gromadzeniu tkanki tłuszczowej istotną rolę odgrywają czynniki związane z cyklem życiowym, jak: ciąża, proces starzenia się organizmu, a także niektóre leki uspokajające, pochodne estrogenu, progesteronu.

Zagrożenia

1. Najbardziej niebezpieczna jest otyłość brzuszna (androidalna, typu jabłka). Określa ją współczynnik T/B (stosunek obwodu talii do obwodu bioder). U kobiet otyłość brzuszną obserwuje się gdy T/B jest równy  lub wyższy od 0,8, a u mężczyzn gdy T/B jest równy lub wyższy od 0,9.
2. Rozwój otyłości stanowi ryzyko wcześniejszej śmierci oraz wystąpienia wielu chorób tj. np.:

• cukrzyca typu II dorosłych,
• zaburzenia rozrodcze, miesiączkowania,
• choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze, otłuszczenie serca, miażdżyca, udar mózgu, żylaki kończyn dolnych, 
• zwyrodnienie stawów,
• stłuszczenie wątroby,
• kamica dróg żółciowych, hipercholesterolemia, hipertrójglicerydemia.
• zwiększone jest także ryzyko zachorowania na raka.

1. Bardzo ryzykowne jest stosowanie metod szybkiego odchudzania gdyż w efekcie dłuższego i częstego ich stosowania występują niedobory witamin, składników mineralnych, utrata białka, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej. Następuje wówczas nie tylko zanik tkanki tłuszczowej ale także mięśni szkieletowych, mięśnia sercowego, wątroby, nerek, zaburzenia pamięci, koncentracji uwagi, osłabienie potencji.
2. Niekorzystne dla organizmu jest wielokrotne odchudzanie, ponieważ po każdej kuracji przyrost masy ciała bywa coraz większy, jest to tzw. efekt YO-YO.

Leczenie otyłości

1. Najwłaściwszą formą leczenia otyłości jest długotrwałe stosowanie diety ubogoenergetycznej 1000-1500 kcal.
2. Ubytek masy ciała powinien wynosić 0,5-1 kg tygodniowo tj. 2-4 kg miesięcznie.
3. Leczenie otyłości jest skuteczne w przypadku gdy ograniczymy ilość pożywienia, przy jednoczesnym zwiększeniu aktywności fizycznej.
4. Należy zastosować dietą eliminującą tłuszcze zwierzęce i cukry łatwo przyswajalne, a jednocześnie bogatą w warzywa, owoce, pełnowartościowe białko, węglowodany złożone i nienasycone kwasy tłuszczowe.
5. Osoby odchudzające się powinny zmienić  nie tylko złe nawyki żywieniowe, ale również dotychczasowy tryb życia.
6. Należy czynnie uprawiać wybrany sport, dużo przebywać na powietrzu, spacerować np. w drodze do pracy, do domu, po zakupy itp.
7. Należy pamiętać, że osoby otyłe nie powinny wykonywać bardzo intensywnych ćwiczeń obciążających kręgosłup i stawy. Najbardziej polecane w tym przypadku jest pływanie, spacery, rower.
8. Ze względu na utrzymanie dobrego samopoczucia pacjenta, ograniczenia uczucia głodu i zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organizmu, cały proces odchudzania powinien być powolny, stopniowy, zrównoważony. Wtedy dopiero można uzyskać wspaniałe, trwałe rezultaty.

Zalecenia żywieniowe

1. Posiłki należy spożywać regularnie, najlepiej 5 razy w ciągu dnia.
2. I śniadanie powinno stanowić 20% całej dziennej racji pokarmowej, II śniadanie – 10%, Obiad – 30%, podwieczorek – 15%, kolacja – 25% (np. jeśli stosujemy dietę ok. 1200 kcal dziennie to I śniadanie powinno dostarczyć nam ok. 240 kcal.
3. Ostatni posiłek powinno się jadać na cztery godziny przed snem. Potem można wypić wodę lub herbatę z cytryną. Jeśli czujemy głód możemy zjeść jabłko lub wypić niesłodzony sok np. ze świeżego grejpfruta.
4. Nie należy popijać w czasie posiłku, gdyż jedzenie „na sucho” daje uczucie sytości
5. Należy ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych znajdujących się w mleku i przetworach, jajach, mięsie, drobiu.  Zalecane są natomiast oleje roślinne i margaryny miękkie wzbogacane w witaminy.
6. Zalecane jest całkowite wyłączenie z diety produktów zawierających cukry łatwo przyswajalne tj.: cukry, miód, dżemy, słodycze, ciastka. W ramach deseru można zjeść np.: kisiel bez cukru z owocami, budyń bez cukru na chudym mleku, sałatkę owocową, jabłko pieczone z ryżem itp.
7. Głównym składnikiem energetycznym diety powinny być węglowodany złożone, których cennym źródłem jest pieczywo razowe, chrupkie, otręby, kasze oraz inne produkty zbożowe z grubego przemiału. Produkty te zawierają mniej kalorii od pieczywa jasnego oraz błonnik pokarmowy, który zwiększa objętość pożywienia i daje uczucie sytości.
8. W 3 trzech głównych posiłkach powinno znajdować się białko o wysokiej wartości biologicznej zawarte w chudym mleku i przetworach, chudym mięsie, rybach, drobiu. Ograniczyć należy jaja do 1-2 tygodniowo.
9. Dieta powinna być bogata w warzywa i owoce, szczególnie te mniej kaloryczne tj. pomidory, ogórki, sałata, szpinak, rzodkiewka, kapusta kiszona, cykoria, szparagi, brokuły, kalafior, kabaczek, papryka, jabłka, arbuzy, grejpfruty, ananasy, mandarynki.
10. Zaleca się około 1,5 litra płynów dziennie. Najlepiej jeśli będą woda, herbatki owocowe i ziołowe bez cukru, świeże soki owocowe i warzywne.
11. Ograniczyć należy sól kuchenną, co w praktyce oznacza rezygnację z żywności typu Fast Food, zup i sosów  w proszku, żywności konserwowej.

Poniższa tabela przedstawia produkty i potrawy zalecane i niewskazane w diecie ubogoenergetycznej:

Przykład diety ubogoenergetycznej 1200 kcal.